Χειρόγραφα και Αρχείο

Η μοναδικότητα της χειρόγραφης βιβλιοθήκης δεν έγκειται τόσο στον εντυπωσιακό αριθμό των 5.000 χειρόγραφων κωδίκων, αλλά κυρίως στην ποικιλία των γραφών των χειρογράφων, από τις οποίες οι ελληνικές είναι οι πολυπληθέστερες, και στο πλήθος αυτών των ίδιων των γλωσσών. Βρίσκουμε χειρόγραφα στα ελληνικά, αραβικά, συριακά, γεωργιανά, σλαβικά, ορισμένα αρμενικά, λατινικά, περσικά, πολωνικά, αιθιοπικά και κοπτικά. Αυτό το πλήθος γλωσσών αντανακλά τη μακρά και πολυτάραχη ιστορία της μονής, καθώς και την πνευματική της δραστηριότητα σε άλλες χώρες, όπου η μονή διέθετε επίσης ακμάζουσες εξαρτήσεις.

Μια σημαντική πτυχή αρκετών χειρογράφων είναι η χρονολόγησή τους που μερικές φορές φτάνει μέχρι την Ύστερη Αρχαιότητα. Μεταξύ των ελληνικών χειρογράφων μπορεί κανείς να ξεχωρίσει τον αξιοσημείωτο Codex Sinaiticus του τέταρτου αιώνα [18.2], καθώς και σχεδόν εκατό χειρόγραφα γραμμένα σε majuscule γραφή (όγδοος - ενδέκατος αιώνας). Στη συλλογή των ελληνικών χειρογράφων συναντάται μια ποικιλία τρόπων γραφής, έτσι ώστε θα μπορούσε κανείς να πει ότι μελετώντας μόνο τα χειρόγραφα του Σινά είναι σε θέση να παρακολουθήσει την ιστορία και την εξέλιξη της ελληνικής γραφής, από τον τέταρτο αιώνα μέχρι την εφεύρεση της τυπογραφίας και ακόμη και αργότερα. Ένας μεγάλος αριθμός χειρογράφων είναι επίσης αξιοσημείωτος λόγω των άφθονων εικονογραφήσεών τους.

Τα περισσότερα ελληνικά χειρόγραφα έχουν χριστιανικό θρησκευτικό περιεχόμενο. Η βιβλιοθήκη περιέχει χειρόγραφα της Αγίας Γραφής σε διάφορες παρουσιάσεις, χειρόγραφα Ιερών Λειτουργιών και Θείων Λειτουργιών, μεταξύ των οποίων συναντά κανείς και τα περίφημα Κοντακάρια του Σινά. Υπάρχουν επίσης χειρόγραφα των συγγραμμάτων των Πατέρων της Εκκλησίας και άλλων βυζαντινών συγγραφέων, καθώς και πολύ λίγα παλαιότερα (πριν από τον 13ο έως τον 14ο αιώνα) χειρόγραφα έργων αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Τα παλαιότερα γνωστά χρονολογημένα χριστιανικά χειρόγραφα γραμμένα στα αραβικά είναι από το 859 και το 867, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής αραβικών χειρογράφων χρονολογείται στην περίοδο μεταξύ του ένατου και του δέκατου τρίτου αιώνα.

Μεταξύ των συριακών χειρογράφων, πρέπει να σημειωθεί το εξαιρετικό χειρόγραφο του Codex Sinaiticus Syrus που περιέχει την παλαιότερη γνωστή συριακή μετάφραση των ιερών Ευαγγελίων [19.2].

Άλλα αξιόλογα χειρόγραφα είναι η μοναδική συριακή μετάφραση της Απολογίας του Αριστείδη και μια μετάφραση του έκτου αιώνα των γραπτών του Ψευδο-Διονυσίου του Αρεοπαγίτη. Μια άλλη σημαντική συλλογή είναι αυτή των γεωργιανών χειρογράφων, τα έργα των οποίων χρονολογούνται από την πρώτη περίοδο της γεωργιανής λογοτεχνίας (9ος αιώνας) [20.2].

Η συλλογή ογδόντα σλαβικών χειρογράφων είναι επίσης πολύτιμη. Η συλλογή αυτή διασώζει μέρος της πρώιμης σλαβικής λογοτεχνίας του δέκατου - ενδέκατου αιώνα μέχρι την ύστερη βυζαντινή περίοδο. Αρκετά από αυτά τα έργα είναι γραμμένα στη γλαγολιτική γραφή που δημιούργησαν οι αδελφοί Κύριλλος και Μεθόδιος για να μεταγράψουν τις Άγιες Γραφές στη σλαβική γλώσσα [20.4].

Οι πάπυροι - εκατόν είκοσι πέντε μέρη και είκοσι δύο θραύσματα - χρησιμεύουν επίσης για τη διατήρηση σημαντικών κειμένων. Η Βιβλιοθήκη του Σινά συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων βιβλιοθηκών που περιέχουν συλλογές παπύρινων παπύρων. Αρκετοί από αυτούς τους παπύρους χρονολογούνται από τον έκτο αιώνα. Φαίνεται ότι από τον ενδέκατο αιώνα τουλάχιστον, αν όχι νωρίτερα, υπήρχε στο μοναστήρι ένα scriptorium για την αντιγραφή χειρογράφων, και όχι μόνο εκείνων που ήταν γραμμένα στα ελληνικά.

Τα χειρόγραφα του Σινά διασώζουν τα ονόματα διάσημων συγγραφέων που εργάστηκαν όχι μόνο στο Σινά, αλλά και σε άλλες περιοχές, όπως η Νότια Ιταλία, η Σικελία, η Βηθλεέμ, η Ιερουσαλήμ, η Δαμασκός, η Τραπεζούντα κ.λπ. Παρά τις διάφορες επιδρομές και καταστροφές, η βιβλιοθήκη διατηρεί ένα μεγάλο μέρος των ανεκτίμητων θησαυρών της, δηλαδή τα χειρόγραφά της ως δείγμα του Ελληνισμού, της Ορθοδοξίας και του πολιτισμού γενικότερα. Η Βιβλιοθήκη της Μονής διαθέτει ένα πλούσιο αρχείο που περιέχει αναφορές σε καταγεγραμμένους κώδικες, χύμα έγγραφα, επιστολές κ.λπ. από τη Μονή, τις εξαρτήσεις της και τους ηγεμόνες διαφόρων χωρών, σε διάφορες γλώσσες. Τα έγγραφα στα ελληνικά χρονολογούνται από τον δέκατο πέμπτο αιώνα και μετά και περιέχουν πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία της Μονής, της γύρω περιοχής και για θρησκευτικά θέματα γενικότερα.

Εξίσου πλούσιο είναι και το αρχείο των εγγράφων σε αραβική γραφή, είτε αραβική είτε τουρκική. Πρόκειται για έγγραφα που χορηγούν προνόμια και προστασία στη μονή, στους μοναχούς της και για την ασφαλή μετακίνηση των προσκυνητών. Εδώ, βρίσκει κανείς επίσης πολυάριθμα αντίγραφα, χαραγμένα σε διάφορες χρονικές περιόδους, του Ahdname, δηλαδή του πρώτου εγγράφου προστασίας της Μονής που εκδόθηκε από τον ίδιο τον προφήτη Μωάμεθ [29.1, 29.2].