Προφήτης Ηλίας και Σινά

Και έγινε ένας μεγάλος και δυνατός άνεμος που έσπαγε τα βουνά και συνέτριβε τους βράχους μπροστά στον Κύριο, αλλά ο Κύριος δεν ήταν μέσα στον άνεμο- και μετά τον άνεμο ένας σεισμός, αλλά ο Κύριος δεν ήταν μέσα στον σεισμό- και μετά τον σεισμό μια φωτιά, αλλά ο Κύριος δεν ήταν μέσα στη φωτιά- και μετά τη φωτιά η φωνή μιας απαλής αύρας, και ο Κύριος ήταν εκεί. Και όταν το άκουσε ο Ηλίας, σκέπασε το πρόσωπό του με τον μανδύα του και βγήκε έξω και στάθηκε μπροστά στο σπήλαιο. Και ξάφνου, μια φωνή ήρθε σ' αυτόν και είπε: Τι κάνεις εδώ, Ηλία; Και ο Ηλίας είπε: Έχω ζηλέψει πολύ για τον Κύριο, τον Παντοδύναμο Θεό, επειδή οι γιοι του Ισραήλ εγκατέλειψαν τη διαθήκη Σου, γκρέμισαν τα θυσιαστήριά Σου και σκότωσαν τους προφήτες Σου με τη ρομφαία- και έμεινα μόνο εγώ- και ζητούν τη ζωή μου για να την πάρουν".

(3 Βασιλέων 19:8-14, κείμενο σύμφωνα με την έκδοση των Εβδομήκοντα)

Το όρος Χωρήβ, το θαυμαστό όρος του Θεού όπου ο Μωυσής έλαβε τον Νόμο, αναφέρεται επίσης στη Βίβλο ως το μέρος όπου βρήκε καταφύγιο ο προφήτης Ηλίας, φεύγοντας από τον βασιλιά Αχαάβ και την ασεβή σύζυγό του Ιεζάβελ. Η χριστιανική παράδοση, η οποία καταγράφεται για πρώτη φορά στην αφήγηση της Εγκερίας, συνδέει αυτή τη βιβλική θεοφάνεια τουλάχιστον από τον τέταρτο αιώνα με ένα απομακρυσμένο οροπέδιο στο όρος Χωρήβ, γνωστό στα ελληνικά ως Προφήτης Ēλίας ή στα αραβικά ως Φαρς Ιλία. Βρίσκεται στο μονοπάτι που οδηγεί από το Μοναστήρι του Σινά στη Σύνοδο του Νόμου. Το μικρό βιβλικό σπηλαιοκαταφύγιο μπορεί ακόμη να δει κανείς, ενσωματωμένο στο βωμό ενός παρεκκλησιού που φέρει το όνομα του Προφήτη Ηλία, ενώ, δίπλα του, χτίστηκε αργότερα ένα μεγαλύτερο παρεκκλήσι αφιερωμένο στον μαθητή του Ηλία, τον Ελισσαιέ. Και τα δύο παρεκκλήσια αναφέρονται από μεσαιωνικούς προσκυνητές, οι οποίοι επανειλημμένα αναφέρονται στο συγκρότημα, περιγράφοντάς το με την προσθήκη ενός τρίτου παρεκκλησίου, που σήμερα είναι ερειπωμένο, αφιερωμένο στην Αγία Μαρίνα. Ένας μικρός κήπος στο οροπέδιο, με ένα αιωνόβιο κυπαρίσσι και ένα πηγάδι, είναι σημάδια μιας μακράς και αδιάλειπτης μοναστικής και προσκυνηματικής κληρονομιάς στην τοποθεσία. Μετά την κατασκευή μιας βασιλικής στην Κορυφή του Νόμου από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό τον έκτο αιώνα, οι φύλακες της πόρτας της εγκατέλειπαν το θαυμαστό μέρος με τη δύση του ηλίου, προκειμένου να διανυκτερεύσουν στο χαμηλότερο υψόμετρο του οροπεδίου του Προφήτη Ηλία.

Αυτός ο βιβλικός ιερός τόπος, αν και δεύτερος μετά την Αγία Κορυφή και το ιερό της Καυτής Βλάστης, χρησίμευε ως ιδιαίτερος τόπος για την προσκύνηση του ιερού Προφήτη Ηλία ως τοπικού αγίου από την μοναστική κοινότητα του Σινά. Επιπλέον, η εμφάνιση του Κυρίου σ' αυτόν ούτε με τον άνεμο, ούτε με τον σεισμό, ούτε με τη φωτιά, αλλά με τη φωνή μιας απαλής αύρας, έγινε αντιληπτή στην ορθόδοξη θεολογία ως το ίδιο το παράδειγμα της θείας αποκάλυψης στον άνθρωπο.

"Το νόημα της Αγίας Γραφής αποκαλύπτεται σταδιακά στον πιο διορατικό νου με πιο υψηλές αισθήσεις, όταν έχει αποβάλει το σύνθετο σύνολο των λέξεων που σχηματίζονται σ' αυτήν σωματικά, όπως στον ήχο μιας απαλής αύρας. Μέσω μιας υπέρτατης εγκατάλειψης των φυσικών δραστηριοτήτων, ένας τέτοιος νους έχει καταφέρει να αντιληφθεί το νόημα μόνο με μια απλότητα που αποκαλύπτει τον Λόγο, όπως ο μεγάλος Ηλίας έλαβε το όραμα στη σπηλιά του Χωρήβ. Διότι Χωρήβ σημαίνει "νεότητα", που είναι η ενάρετη κατάσταση στο νέο πνεύμα της χάρης. Το σπήλαιο είναι η κρυψώνα της πνευματικής σοφίας, στην οποία όποιος εισέλθει θα βιώσει μυστηριακά τη γνώση που υπερβαίνει τις αισθήσεις και στην οποία βρίσκεται ο Θεός. Επομένως, όποιος αναζητά αληθινά τον Θεό, όπως ο μεγάλος Ηλίας, θα Τον συναντήσει όχι μόνο στο Χωρήβ, δηλαδή ως ασκητής στην άσκηση των αρετών, αλλά και στο σπήλαιο του Χωρήβ, δηλαδή ως στοχαστής στον κρυφό τόπο της σοφίας που μπορεί να υπάρξει μόνο στη συνήθεια των αρετών". (Άγιος Μάξιμος Ομολογητής, Γνωστικά Κεφάλαια 74, εκδ. G. C. Berthold, 1985).

Οι δύο Σιναϊτικές Θεοφανείες της Παλαιάς Διαθήκης, η Δέσμευση του Νόμου στον Μωυσή και η Αποκάλυψη στον Ηλία, συνδυάστηκαν θεολογικά και κατά συνέπεια παραλληλίστηκαν στην Καινή Διαθήκη με τις Θεοφανείες στους Αποστόλους κατά τη διάρκεια της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, όπου και οι δύο προφήτες εμφανίστηκαν επίσης θαυματουργικά. Για τον λόγο αυτό το ψηφιδωτό της αψίδας του Καθολικού του Σινά απεικονίζει τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Ένα αριστούργημα της εποχής του Ιουστινιανού, η μνημειώδης απεικόνιση της Μεταμόρφωσης, σε συνδυασμό με σκηνές της Παλαιάς Διαθήκης και ιερές μορφές, δεσπόζει στην Αγία Τράπεζα και σε ολόκληρη τη βασιλική, υπογραμμίζοντας τη μυστικιστική σχέση μεταξύ της Μεταμόρφωσης και του ασκητικού τρόπου ζωής της μοναστικής κοινότητας.

Έτσι, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι για την Αδελφότητα του Σινά, ο Προφήτης Ηλίας υπήρξε μια από τις πιο σεβαστές ιερές μορφές, όπως μαρτυρούν διάφορες εικόνες, η παλαιότερη από τις οποίες χρονολογείται πιθανότατα από τον έβδομο αιώνα, και κυρίως ο μνημειακός πίνακας που φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Στέφανος τον δέκατο τρίτο αιώνα (φωτογραφία 13). Μαζί με τους Προφήτες Μωυσή και Ααρών, ο Ηλίας μνημονεύεται στις καθημερινές Απολυτίσεις της κοινότητας, καθώς και σε άλλα μέρη των ιερών ακολουθιών, ακολουθώντας την τοπική λειτουργική παράδοση, όπως αυτή καταγράφεται στις ρουμπρίκες του 1214 Α. Χ. Τυπικό του Σινά- εν τω μεταξύ, δια μέσου των αιώνων, οι μοναχοί του Σινά ονομάζονται Ēlias (Ηλίας) κατά την αμνηστία τους. Η επανάληψη του ονόματος μαρτυρείται καλά στα Δίπτυχα των κεκοιμημένων μελών της κοινότητας.