Άγιος Ιωάννης του Σινά, συγγραφέας του Κλίμαξ

Ο Άγιος Ιωάννης ξεκίνησε τη μοναστική του ζωή ως ερημίτης στο Σινά σε ηλικία δεκαέξι ετών υπό την πνευματική καθοδήγηση του γέροντα Μαρτυρίου, έχοντας ήδη αποκτήσει ανώτερη μόρφωση στον έξω κόσμο. Μετά τον θάνατο του πνευματικού του πατέρα, έζησε απομονωμένος και προσευχόμενος για σαράντα περίπου χρόνια σε μια κοντινή τοποθεσία που ονομαζόταν Θόλας, όπου έφτασε σε υψηλό επίπεδο αγιότητας και αναδείχθηκε σε κατεξοχήν ηγέτη του μοναχισμού του Σινά της εποχής του. Σε μεγάλη ηλικία του ζητήθηκε να αναλάβει τη θέση του ηγουμένου της Μονής Σινά, όπου παρέμεινε για μικρό μόνο χρονικό διάστημα, θέτοντας τα στέρεα θεμέλια της πνευματικής ζωής της αδελφότητας, καθώς προτίμησε να επιστρέψει στο ερημητήριό του στο Θόλας, όπου τελικά απεβίωσε.

Το έργο του Κλίμαξ γράφτηκε προς το τέλος της ζωής του, ανταποκρινόμενος στο αίτημα του ηγούμενου της Μονής Ραιθώ να του παράσχει πνευματική καθοδήγηση. Το έργο συνοψίζει την πνευματική σοφία, την εμπειρία και τα κατορθώματα του ασκητικού αγώνα μιας ολόκληρης ζωής. Η "Σκάλα" αποτελείται από τριάντα κεφάλαια, στα οποία ο Ιωάννης αναλύει με αριστοτεχνικό τρόπο τις αρετές και τα πάθη που συναντά κανείς στον αγώνα για πνευματική φώτιση, καταγράφοντάς τα με αύξουσα σειρά από τα πιο ρεαλιστικά προς τα πιο πνευματικά, και καταλήγει με το κεφάλαιο "Περί αγάπης, ελπίδας και πίστης". Η Σκάλα έγινε ένα από τα πιο αγαπημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία για τη μοναστική ζωή, που διαβάζεται από μοναχούς όλων των εποχών. Αυτό προκύπτει από το πλήθος των χειρόγραφων αντιγράφων, καθώς και από την πρώιμη μετάφραση του έργου από τα ελληνικά σε άλλες γλώσσες (λατινικά, συριακά, αραβικά, αρμενικά και σλαβικά) και, αργότερα, σε πολλές γλώσσες του σύγχρονου κόσμου.

Το αποκορύφωμα της πορείας του Αγίου συμπίπτει με μια κομβική μεταβατική περίοδο για την έρημο του Σινά. Η ανέγερση του κτιριακού συγκροτήματος της μονής από τον Ιουστινιανό έθεσε τις βάσεις για την ανάπτυξη μιας ισχυρής μοναστικής παράδοσης της "λάβρας" και του κενοβίτη στο Σινά, ενώ στην ίδια περιοχή ευδοκίμησε και ο ερημίτικος και μοναχικός τρόπος ζωής. Ο Άγιος Ιωάννης έθεσε την ανεξίτηλη σφραγίδα του στο σύνολο αυτής της μοναστικής δραστηριότητας, όχι μόνο μέσω της πνευματικής ολοκλήρωσης της Σκάλας και του αγίου βίου του, αλλά ενδεχομένως και μέσω των οργανωτικών του προσπαθειών, πολλές από τις οποίες επιβιώνουν και είναι εμφανείς σήμερα.

Η σύγχρονη έρευνα έχει ταυτίσει τον Ιωάννη με τον πνευματικό προστάτη της σύνθεσης του θρησκευτικά σημαντικού ψηφιδωτού της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (περ. 565) στην αψίδα του Καθολικού της Μονής, το οποίο απεικονίζει έναν νεαρό Ιωάννη, πιθανότατα τον Άγιο, κατά τη διάρκεια των χρόνων του ως διάκονος. Η κατασκευή του κλιμακωτού μονοπατιού που συνδέει τη Μονή Σινά με την Ιερά Κορυφή των Δέκα Εντολών έχει επίσης αποδοθεί σε αυτόν, καθώς το όνομα ηγούμενος Ιωάννης συναντάται στην ελληνική επιγραφή της καμάρας του μονοπατιού- ταυτόχρονα υπάρχει μια πολύ σαφής συσχέτιση μεταξύ της επίπονης κατασκευής των πέτρινων σκαλοπατιών του μονοπατιού προς την Ιερά Κορυφή και του μεγάλου χρόνου που απαιτείται για την πρόοδο στα πνευματικά σκαλοπάτια της Θείας Σκάλας. Και άλλα οικοδομικά έργα, όπως η ανέγερση του παρεκκλησίου του Αγίου Βουστάσιου στα ανατολικά της αψίδας του Καθολικού, πιθανόν να συνδέονται με τη δραστηριότητα του Ιωάννη στη μονή στα τέλη του 6ου αιώνα.

Ο Ιωάννης είχε επίσης γνωρίσει τη μοναστική ζωή της Αιγύπτου, κατά τη διάρκεια μιας σύντομης παραμονής του -όπως αποδεικνύεται, σύμφωνα με τη Σκάλα- στα εξέχοντα μοναστικά κέντρα της περιοχής. Η επίσκεψη αυτή έχει θεωρηθεί ως μια σκόπιμη προσπάθεια ή ακόμη και ως αποστολή, με σκοπό να δώσει την απαραίτητη ώθηση για την οργάνωση της συνωμοτικής ζωής στη νεοσύστατη Μονή του Σινά. Εξαιτίας αυτού του πνευματικού ταξιδιού στην Αίγυπτο, ο Άγιος συνδέθηκε πρόσφατα με την άγνωστη κατά τα άλλα μορφή ενός γέροντα Ιωάννη, ο οποίος ανακάλυψε στο Ναυκράτι την Έκθεση του Αμμωνίου για την πρώτη σφαγή των Σαράντα Αγίων Πατέρων του Σινά, μεταφράζοντας και ενδεχομένως αναθεωρώντας στα ελληνικά ένα πρωτότυπο κείμενο στην "αιγυπτιακή" γλώσσα. Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι μια επιτύμβια επιγραφή του 6ου αιώνα που περιέχει έναν ύμνο, διαμορφωμένη ακριβώς σε ένδειξη σεβασμού προς αυτούς τους μάρτυρες, και φυλάσσεται τουλάχιστον από τον μεσαίωνα στη Μονή Καθολικού, φέρει δύο φορές το μονόγραμμα Ιερέας (πρεσβύτερος) Ιωάννης. Έτσι, μπορεί να ήταν ο ίδιος ο Άγιος Ιωάννης που φρόντισε για τη συλλογή των προφορικών παραδόσεων και την προώθηση του σεβασμού αυτών των τοπικών αγίων. Στην ίδια κατεύθυνση, ερευνητές πρότειναν πρόσφατα ότι ο Άγιος Ιωάννης θα μπορούσε επίσης να συνδέεται με το παλαιότερο σωζόμενο κείμενο που αφηγείται το μαρτύριο της Αγίας Αικατερίνης. MMK- N. F.