Τυπωμένα εικονίδια

Οι τυπωμένες χάρτινες εικόνες, δηλαδή οι θρησκευτικές χαράξεις που δίνονται από τα ορθόδοξα μοναστήρια και τους προσκυνηματικούς τόπους στους πιστούς ως "ευλογία", αποτελούν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πτυχή της εκκλησιαστικής εικονογραφίας της οθωμανικής εποχής.

Το όρος Σινά, η Ιερά Μονή του Σινά και η Αγία Αικατερίνη με σκηνές από τη ζωή της. Λεπτομέρεια χάρτινης εικόνας, Βενετία 1725. Ιδιωτική συλλογή

2 MIN READ

Οι τυπωμένες χάρτινες εικόνες, δηλαδή οι θρησκευτικές χαράξεις που δίνονται από τα ορθόδοξα μοναστήρια και τους προσκυνηματικούς τόπους στους ευσεβείς ως "ευλογία", αποτελούν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πτυχή της εκκλησιαστικής εικονογραφίας της οθωμανικής εποχής. Πρόκειται για μεμονωμένα έργα (όχι δημοσιευμένα σε βιβλία), τα παλαιότερα από τα οποία είναι συνήθως ξυλογραφίες, ενώ τα μεταγενέστερα (μετά τις αρχές του 18ου αιώνα) είναι χαλκογραφίες.

Συνήθως απεικονίζουν είτε μοναστήρια και σκήτες, αντλώντας από τα αναγεννησιακά πρότυπα των εικόνων πόλεων που κοσμούσαν τους δυτικούς εικονογραφημένους ταξιδιωτικούς οδηγούς και τους οδηγούς προσκυνημάτων, είτε αγίους και θρησκευτικές σκηνές που προέρχονται από τη θεματολογία της παραδοσιακής ορθόδοξης εικονογραφίας.

Ο σκοπός αυτών των τυπωμένων εικόνων ήταν να παρέχουν στους ευσεβείς μια εικονογραφημένη καταγραφή της ιστορίας των μοναστηριών και των θαυμαστών γεγονότων που συνδέονταν με τους θρησκευτικούς θησαυρούς που φύλαγαν, και να τους επιτρέψουν έτσι να βιώσουν, έστω και με τη φαντασία τους, αυτά τα ιερά ιδρύματα. Εκτός όμως από τον καθαρά θρησκευτικό τους σκοπό, οι έντυπες γκραβούρες χρησίμευαν επίσης ως εκκλήσεις για οικονομικές συνεισφορές, οι οποίες ήταν απαραίτητες για την επιβίωση των μοναστηριών, ως έμπνευση για μελλοντικά προσκυνηματικά ταξίδια και, τέλος, ως υπενθύμιση ενός τέτοιου ταξιδιού για όσους το είχαν ξεκινήσει.

Το Σινά κατέχει εξέχουσα θέση στην ιστορία των τυπωμένων εικόνων. Το μοναστήρι διατηρεί τη μεγαλύτερη γνωστή συλλογή πρώιμων ξυλογραφικών τύπων (δέκατος έβδομος - αρχές δέκατου όγδοου αιώνα), καθώς και πολυάριθμες χάλκινες πλάκες (δέκατος όγδοος - δέκατος ένατος αιώνας), οι οποίες απεικονίζουν σχεδόν όλες θέματα που σχετίζονται με το Σινά.

Επιπλέον, στη μονή φυλάσσεται και η αλληλογραφία του εμπόρου Βουρλιώτη Χατζηκυριάκη, ο οποίος χρηματοδότησε και επέβλεψε τη χάραξη και την εκτύπωση εννέα ξυλογραφιών στη Λεόπολη (Lvov) της Πολωνίας το 1688-1700. Η αλληλογραφία αυτή παρέχει μοναδικές πληροφορίες για την παραγωγή και την κυκλοφορία των τυπωμένων εικόνων και μας προσφέρει μια γεύση της θερμής υποδοχής που επιφύλασσε γι' αυτές το κοινό της εποχής. GGh