Γραφείς και γλύπτες

Με βάση τα έγγραφα που καταγράφηκαν κατά την ισπανική κατάκτηση, οι μελετητές πιστεύουν ότι το αξίωμα του γραφέα κληρονομήθηκε, πιθανότατα από ευγενείς. Εργαλεία γραφής, όπως μελανοδοχεία από όστρακα και κεραμικά δοχεία ζωγραφικής που βρέθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών και αναπαρίστανται σε γλυπτά, καθώς και ιερογλυφικές επιγραφές, ενημερώνουν σήμερα τους ερευνητές σχετικά με αυτό το εξειδικευμένο επάγγελμα (164). Μια ομάδα θεοτήτων είναι οι κύριοι θεοί των γραφικών, μεταξύ των οποίων ο Itzamna (Θεός N), οι γραφικοί μαϊμούδες και οι Pawhatuuns.

Για τους γλύπτες είναι λιγότερα γνωστά από ό,τι για τους γραφείς, αλλά το ταλέντο πολλών εξειδικευμένων γλυπτών ήταν προφανώς απαραίτητο για να αναπτυχθεί το Copan σε τέτοιο μεγαλείο. Χρησιμοποιώντας τσεκούρια από τζαδεΐτη, ακονισμένα εργαλεία από οστά και αιχμές από οψιδιανό, επεξεργάζονταν τον ηφαιστειακό τόφφο σε ρευστές, τρισδιάστατες μορφές. Οι αρχαίοι Μάγια πίστευαν ότι τα γλυπτά ενσάρκωναν τις υπερφυσικές δυνάμεις που είχαν σκαλιστεί για να αναπαραστήσουν, γι' αυτό μερικές φορές έθαβαν ή κατέστρεφαν τελετουργικά τα γλυπτά για να διαλύσουν τις δυνάμεις τους. Σε ορισμένες τοποθεσίες των Μάγια, οι γλύπτες χάραζαν τα ονόματά τους στα μνημεία τους, αλλά εκείνοι στο Copan δεν το έκαναν. Παράλληλα με τους καλλιτεχνικούς γλύπτες εργάστηκαν πολλοί αρχιτεκτονικοί λιθοξόοι, οι οποίοι δημιούργησαν μαζί τις ζωντανές αρχιτεκτονικές προσόψεις και τα ελεύθερα μνημεία που κάνουν το Copan τόσο ξεχωριστό.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά για τους γραφείς και άλλα υψηλόβαθμα μέλη της κοινωνίας του Copan είναι τα γλυπτά που αποκαλύφθηκαν σε ένα τμήμα του Copan που ονομάζεται Las Sepulturas (165). Αυτή η μεγάλη κατοικημένη περιοχή βρίσκεται περίπου μισό μίλι (1 χιλιόμετρο) ανατολικά της Κύριας Ομάδας κατά μήκος μιας στροφής του ποταμού Copan. Πριν από το 1977, ελάχιστα ήταν γνωστά για την περιοχή εκτός από το ότι είχαν παρατηρηθεί εκεί κάποιοι τάφοι - εξ ου και η τοπική ονομασία, που σημαίνει "οι τάφοι".

Έκθεμα 44: Ομάδα 9Μ-18, δομή 9Μ-146

Το 1977, στο πλαίσιο του προγράμματος του Gordon Willey στο Χάρβαρντ, η ομάδα του ανέσκαψε ένα κτίριο στο Las Sepulturas που ανήκε στην Ομάδα 9Μ-18. Νωρίτερα, ο Willey και ο Richard Leventhal είχαν δημιουργήσει μια τυπολογία τεσσάρων μεγεθών ομάδων σπιτιών για την κοιλάδα Copan. Προκειμένου να μάθουν για ανθρώπους και δραστηριότητες εκτός της Κύριας Ομάδας, επέλεξαν να ερευνήσουν την Δομή 9M-146, μια τοποθεσία τύπου 3, την τρίτη μεγαλύτερη κατηγορία. Οι αρχαιολόγοι δεν περίμεναν να βρουν περίτεχνες επιγραφές σε μια θέση τύπου 3, αλλά στην δομή 9M-158 ανακάλυψαν έναν όμορφα σκαλισμένο ιερογλυφικό πάγκο - που σήμερα συχνά αποκαλείται "πάγκος του Χάρβαρντ" - τον πρώτο του είδους του που ανασκάφηκε επιστημονικά εκτός της Κύριας Ομάδας. Η ανακάλυψη του πάγκου οδήγησε σε επαναξιολόγηση του ρόλου των ευγενών οικογενειών στην κοινωνική και πολιτική δομή του αρχαίου Copan και άνοιξε το δρόμο για περαιτέρω έρευνες σχετικά με τη ζωή και την ιστορία των ανθρώπων που υποστήριζαν τους άρχοντες της πόλης.

Έκθεμα 42: Ομάδα 9Ν-8, δομή 9Ν-82

Το 1978, κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης του Proyecto Arqueológico Copán (PAC I), ο Bill Fash έσκαψε έναν δοκιμαστικό λάκκο στην κεντρική πλατεία της ομάδας 9N-8 στο Las Sepulturas, ο οποίος αποκάλυψε μια στρωματογραφική ακολουθία που χρονολογείται μέχρι την προκλασική περίοδο (1500 π.Χ.- 250 μ.Χ.). Τη δεκαετία του 1980, κατά τη δεύτερη φάση του έργου, ο William Sanders και η ομάδα του πραγματοποίησαν εκεί εκτεταμένες ανασκαφές. Ο Μπιλ επέκτεινε τις ανασκαφές στην πλατεία και αποκάλυψε μια πλατφόρμα, μια ζωντανή επιφάνεια και ταφές πλούσιες σε νεφρίτη και προκλασική κεραμική (που σήμερα εκτίθενται στο Περιφερειακό Αρχαιολογικό Μουσείο του Κοπάν) που χρονολογούνται στο 100 π.Χ.

Εν τω μεταξύ, ο David Webster και ο Eliot Abrams καθάρισαν την πρόσοψη και το εσωτερικό του κύριου κτιρίου αυτής της πλατείας, της Δομής 9N-82, ανακαλύπτοντας μια τεράστια σειρά από θραύσματα γλυπτικής και έναν περίτεχνο εσωτερικό πάγκο ύπνου που έμοιαζε πολύ με αυτόν της Δομής 9M-146 (166). Η πρόσοψη του πάγκου ήταν σκαλισμένη με μια ολόσωμη επιγραφή που χρονολογείται στη βασιλεία του ηγεμόνα 16. Ο πάγκος εκτίθεται εδώ και πολλά χρόνια στο Περιφερειακό Αρχαιολογικό Μουσείο Copan. Οι μεταγενέστερες αναλύσεις του γλυπτού και των αντικειμένων από την ομάδα 9Ν-8 παρείχαν στους μελετητές νέο υλικό για την κατανόηση της κοινωνικοπολιτικής δομής και της καθημερινής ζωής του υποστηρικτικού πληθυσμού του Copan σε σχέση με το κυρίαρχο κατεστημένο.

Η δομή 9N-82 έγινε η μεγαλύτερη δομή που ανασκάφηκε συστηματικά εκτός της Κύριας Ομάδας στο Copan. Γνωστό ευρέως ως το παλάτι του γραφέα και το σπίτι των Bacabs, ήταν το κτίριο στο οποίο επινοήθηκαν για πρώτη φορά οι μέθοδοι ανάλυσης γλυπτών που γέννησαν το έργο Copan Mosaics τέσσερα χρόνια αργότερα. Οι ερευνητές του PAC II κατέγραψαν τη θέση κάθε τεμαχίου που έπεσε από τη γλυπτή πρόσοψη του κτιρίου. Στην αρχή, δουλεύοντας στην πρόσοψη του κτιρίου, οι Webster και Abrams σημείωσαν τα μπλοκ γλυπτών ως σημεία μέσα σε τετράγωνα πλέγματος. Αρίθμησαν τα κομμάτια και στη συνέχεια τα μετέφεραν όλα στο εργαστήριο. Όταν ολοκλήρωσαν τις ανασκαφές στην πίσω ή νότια πλευρά της δομής 9Ν-82, ο Bill βελτίωσε τη μεθοδολογία. Εκεί σχεδίασε κάθε κομμάτι πλήρως σε ένα χάρτη πλέγματος, ώστε οι σχέσεις μεταξύ των πεσμένων κομματιών να είναι σαφείς και εύκολα ανακατασκευάσιμες. Είναι σημαντικό ότι ανέσκαψε τρεις φιγούρες από το ανώτερο τμήμα της πρόσοψης, των οποίων τα κομμάτια είχαν πέσει σε διακριτές ομάδες, καθιστώντας δυνατή μια ακριβέστερη ανακατασκευή γλυπτών από ό,τι είχε ποτέ πριν επιχειρηθεί. Τοποθέτησε τα κομμάτια με την όψη προς τα πάνω σε μια μεγάλη αμμοδόχο που σχεδίασε, τοποθετώντας τα όπως πρέπει να βρίσκονταν στην τοιχοποιία της πρόσοψης. Οι βελτιώσεις του στην καταγραφή των γλυπτών κατά τη διάρκεια της ανασκαφής και της ανάλυσης άνοιξαν το δρόμο για όλες τις μελλοντικές εργασίες γλυπτών της πρόσοψης στο Copan (βλ. πλαϊνή στήλη, σελ. 10).

Στο κατώτερο τμήμα της πρόσοψης της Δομής 9Ν-82, ανακατασκευάσαμε τις σκαλιστές μορφές γραφής που έδωσαν στο κτίριο ένα από τα δημοφιλή ονόματά του, το Παλάτι του γραφιά. οι μορφές γραφής αναδύονται από κόγχες με πλαίσιο φιδιού εκατέρωθεν της πόρτας (167). Τα διαιρεμένα κεφάλια των φιδιών, με κάποια χαρακτηριστικά σαρανταποδαρούσας, σχημάτιζαν το ανοιγόμενο στόμιο ή την πύλη προς τον Κάτω Κόσμο και ενώνονταν από ένα επίμηκες στοιχείο με χάντρες. Κάθονται πάνω από ένα στοιχείο σε σχήμα Τ που έχει τη σημασία "na", ή σπίτι. Πιο πρόσφατα, έχει προταθεί ότι αυτή η εικόνα μπορεί να διαβαστεί ως το αρχαίο όνομα του σπιτιού, Noh Chapaat Nah. Κάθε φιγούρα γραφέα φορούσε ένα θωρακικό με χάντρες από νούφαρο και είχε απλωμένα χέρια, το ένα κρατούσε ένα δοχείο ζωγραφικής από όστρακο και το άλλο μια γραφίδα για γραφή ή ζωγραφική - τα χαρακτηριστικά εργαλεία του γραφέα.

Δυστυχώς, τα κεφάλια των φιγούρων του γραφέα λείπουν, αλλά μια παλαιότερη σκαλιστή φιγούρα γραφέα δίνει μια ιδέα για το πώς θα μπορούσαν να έχουν εμφανιστεί. Υποδηλώνει επίσης το άλλο κοινό όνομα του κτιρίου, Σπίτι των Μπακάμπ. Οι ανασκαφές στην επίχωση ενός παλαιότερου τμήματος της δομής 9Ν82 αποκάλυψαν το σκαλιστό σώμα μιας καθιστής ανθρώπινης μορφής και, σε κάποια απόσταση, το σπασμένο κεφάλι της. Αυτή η γοητευτική φιγούρα, σκαλισμένη πλήρως στρογγυλά, είναι αυτή ενός νάνου ή του Μαϊμού γραφιά που απεικονίζεται στην τέχνη και τους θρύλους των Μάγια (βλ. 164). Και αυτός, επίσης, φοράει ένα θώρακα από νούφαρο νούφαρο και κρατάει ένα δοχείο ζωγραφικής από όστρακο και μια γραφίδα, γεγονός που υποδηλώνει ότι αντιπροσώπευε τον προστάτη των γραφέων. Το δικτυωτό κάλυμμα της κεφαλής του και οι σπηλαιώδεις συστάδες στάγδην νερού στους ώμους του υποδηλώνουν μια ανάγνωση των pawa (δίχτυ) και tuun (πέτρα στάγδην νερού), ή pawahtun. Οι pawahtun είναι οι μορφές των γερόντων του κάτω κόσμου που στηρίζουν την επιφάνεια της γης και όχι τον ουρανό, όπως οι αντίστοιχοι bacab. Επινοώντας το όνομα "Σπίτι των μπακάμπ", ο David Webster επέλεξε τον πιο γενικό όρο μπακάμπ για να περιγράψει τις υποστηρικτικές μορφές. Οι Pawahtun φέρουν επίσης χαρακτηριστικά της παλιάς θεότητας Itzamnaaj, η οποία εφηύρε τη γραφή.

Όταν η φιγούρα του γραφέα θάφτηκε, ίσως μετά τον θάνατο του πραγματικού γραφέα που ζούσε στο σπίτι, νέες εκδοχές του προστάτη του γραφέα σκαλίστηκαν και τοποθετήθηκαν στις κόγχες της πόρτας για την επόμενη φάση ή ανακαίνιση του κτιρίου. Εάν η παράδοση των γραφικών λειτουργιών περνούσε στην επόμενη γενιά, τότε λογικά ο επόμενος γραφιάς θα σχεδίαζε τη νέα του πρόσοψη για να τιμήσει τους γραφικούς του προγόνους και την προστάτιδα θεότητα.

Οι κόγχες και οι μορφές που μόλις περιγράφηκαν κοσμούσαν το κατώτερο τμήμα της πρόσοψης του παλατιού του γραφιά. Τα γλυπτά στο ανώτερο τμήμα επαναλάμβαναν τα θέματα των γραφικών. Όπως ισχύει για τα περισσότερα κτίρια στο Copan, όλα τα ψηφιδωτά γλυπτά του άνω τμήματος αποσπάστηκαν και έπεσαν από τις αρχικές τους θέσεις στους τοίχους κατά την αρχαιότητα. Όμως η ανάλυση των αναγνωρισμένων κομματιών από την Δομή 9Ν-82 έδειξε ότι οι διαμορφώσεις στην μπροστινή και την πίσω όψη ήταν είδωλα η μία της άλλης, ένα κοινό χαρακτηριστικό των κτιρίων του Copan. Η μπροστινή και η πίσω όψη απεικόνιζαν η καθεμία τρεις ανθρώπινες μορφές καθισμένες πάνω από πινακίδες "na". Πιστεύεται ότι πρόκειται για απεικονίσεις πραγματικών ανθρώπων, επειδή οι ενδυμασίες τους δεν παρουσιάζουν υπερφυσικά χαρακτηριστικά. Δύο άλλες μορφές ήταν στραμμένες προς τα ανατολικά και τα δυτικά, με αποτέλεσμα να υπάρχουν συνολικά οκτώ σε ολόκληρο το ανώτερο τμήμα του κτιρίου.

Η μπροστινή, ή βόρεια, πρόσοψη του παλατιού του γραφιά έχει ανακατασκευαστεί ως έκθεμα 42 στο Μουσείο Γλυπτικής του Κόπαν (168). Στο ανώτερο τμήμα, η κεντρική μορφή κάθεται πάνω από το σήμα "na" σε μια θέση βασιλικής άνεσης μέσα σε μια εσοχή. Αυτά τα χαρακτηριστικά τονίζουν την υψηλή του θέση, σε αντίθεση με τις πιο εκτεθειμένες συνοδές μορφές εκατέρωθεν, οι οποίες κάθονται σταυροπόδι. Στα τεντωμένα χέρια του, η κεντρική αυτή μορφή κρατούσε πιθανότατα ένα μελανοδοχείο με κοχύλι και μια γραφίδα. Φοράει κεφαλόδεσμο που αποτελείται από ένα νούφαρο δεμένο πάνω από μια ερπετοειδή μάσκα, με μια υπέροχη έκταση φτερών που κρέμονται προς τα έξω. Το σύμβολο του νούφαρου με τις χάντρες που φορούν ως μενταγιόν οι pawahtun στο κάτω μέρος της εικόνας φαίνεται αναποδογυρισμένο στην κορυφή της κόμμωσης της ανώτερης μορφής. Στο στήθος της προσωπικότητας είναι σκαλισμένο ένα παχύ θωρακικό με ράβδο από νεφρίτη που προεξέχει από ένα βαρύ κολάρο με χάντρες.

Μια ταφή που βρέθηκε ακριβώς μπροστά από τη δομή 9Ν-82 περιείχε τα λείψανα ενός άνδρα που φορούσε ένα μεγάλο ορθογώνιο θώρακα από νεφρίτη ως μέρος της ενδυμασίας του. Ο Bill πρότεινε ότι πρόκειται για το πρόσωπο που απεικονίζεται ως η κεντρική φιγούρα στην πρόσοψη του κτιρίου, ένας πρόγονος που αναφέρεται επίσης στην επιγραφή στον ιερογλυφικό πάγκο από το εσωτερικό δωμάτιο της Δομής 9Ν-82, που βρέθηκε από τους Webster και Abrams.

Οι ακόλουθοι που κάθονται εκατέρωθεν της κεντρικής μορφής κάνουν χειρονομίες με τα χέρια τους προς τα πάνω. Σε αντίθεση με το ανώτερο πρόσωπο με το θωρακικό του, οι συνοδούς φορούν μόνο κολάρα με χάντρες. Οι ερπετοειδείς μάσκες κεφαλής τους είναι παρόμοιες με αυτή που φοράει η κεντρική μορφή, αλλά κάθε μία από αυτές έχει στην κορυφή της ένα κολοκύθι αραβοσίτου αντί για νούφαρο.

Η κεντρική φιγούρα στην πίσω πλευρά του κτιρίου καθόταν ομοίως πάνω από ένα σημάδι na, και ό,τι ελάχιστο έχει απομείνει από την κόμμωση της κεφαλής του δείχνει ότι επρόκειτο για μια άλλη κόμμωση με νούφαρο. Οι συνοδοί του φορούσαν κεφαλόδεσμο από καλαμπόκι όπως οι αντίστοιχοι στην πρόσοψη, καθιστώντας συνολικά τέσσερις μορφές με αυτόν τον κεφαλόδεσμο. Οι καλύψεις των μορφών που βλέπουν προς τα ανατολικά και τα δυτικά, στις δύο άκρες του κτιρίου, αντιπροσωπεύονται ελάχιστα, αλλά δύο μεγάλα k'in ή σημάδια ημέρας συνδέονται με αυτές.

Προτείνω ότι οι καλύψεις κεφαλής από νούφαρο και αραβόσιτο που φορούν οι καθιστές μορφές σε αυτό το κτίριο υποδηλώνουν την ύπαρξη δύο λειτουργικών ή εταιρικών ομάδων. Η μία, που αντιπροσωπεύεται από τον αραβόσιτο, ήταν οργανωμένη κατά μήκος των γραμμών συγγένειας και των ιδιοκτησιών γης και η άλλη, που αντιπροσωπεύεται από το νούφαρο, ήταν μια ομάδα νερού που σχηματίστηκε από την ένωση πολλών ομάδων συγγενών που μοιράζονταν την ίδια πηγή νερού. Εθνογραφικές μαρτυρίες καταγράφουν την ύπαρξη αυτών των δύο τύπων εταιρικών ομάδων τόσο στην Τσιάπας όσο και στο Γιουκατάν. Οι ομάδες νερού διαχειρίζονταν τις υδραυλικές πτυχές της καθημερινής ζωής στους οικιστικούς τους τομείς. Αυτή η υπόθεση θα εξηγούσε την εξέχουσα θέση της κεντρικής φιγούρας του νούφαρου στην πρόσοψη αυτής της δομής. Το 1994, η Karla Davis-Salazar διεξήγαγε ανασκαφές στα δυτικά αυτής της ομάδας plaza και βρήκε τα απομεινάρια μιας αρχαίας δεξαμενής. η κεντρική φιγούρα στην πρόσοψη της δομής 9N-82 μπορεί να είχε σημαντικά γραπτά καθήκοντα σε συνδυασμό με το αξίωμα του διαχειριστή του νερού.

Οι έρευνες στο παλάτι του γραφέα και σε άλλα τμήματα της Las Sepulturas απέδωσαν μια πληθώρα αρχιτεκτονικών, ιερογλυφικών, εικονογραφικών και αντικειμενικών δεδομένων που βοηθούν στην κατανόηση της θρησκευτικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής των κατοίκων του Copan της Ύστερης Κλασικής εποχής. Μαζί, αυτά τα στοιχεία διαμορφώνουν μια ολοένα και πιο σαφή εικόνα του τρόπου λειτουργίας των ευρύτερων οικιστικών περιοχών. Οι γραφείς, οι γλύπτες και αναμφίβολα οι κάτοικοι που κατείχαν πολλούς άλλους ρόλους και επαγγέλματα απέκτησαν κύρος και οικονομική δύναμη με την πάροδο του χρόνου. Η εξουσία τους στην κοινωνική και πολιτική ιεραρχία ίσως τελικά συναγωνιζόταν εκείνη του ηγεμόνα.