Αριστουργήματα της Γλυπτικής του Copan

Για την έκθεση σε μια περιοχή του Μουσείου Γλυπτικής Copan (εκθέματα 16-19), οι συνάδελφοί μου και εγώ επιλέξαμε ένα δείγμα έργων που θεωρούσαμε αριστουργήματα (94). Η αισθητική τους ποιότητα, τα καλλιτεχνικά τους χαρακτηριστικά και τα εικονογραφικά τους θέματα τα καθιστούν υποδειγματικά της γλυπτικής τέχνης στο Copan. Καθώς ανακαλύπτονται νέα συναρπαστικά γλυπτά, τα εκθέματα που εκτίθενται μπορεί να εναλλάσσονται για να τα φιλοξενήσουν. Συνεχίζοντας πέραν αυτών των τεσσάρων εξειδικευμένων εκθεμάτων στο κατώτερο επίπεδο του μουσείου (εκθέματα 24-29), τοποθετήσαμε άλλα γλυπτά που απεικονίζουν μια ποικιλία τεχνοτροπικών εξελίξεων στην ιστορία του Copan και αναδεικνύουν τη δημιουργικότητα του είδους της γλυπτικής τόσο στη μορφή όσο και στο νόημα (95).

Έκθεμα 16: Συλλογή γλυπτών Ajaw

Το έκθεμα 16 παρουσιάζει παραδείγματα αυτού που ονομάζεται σύμβολο ajaw, ένα γλυπτικό μοτίβο προσώπου που συναντάται συχνά στο Copan και σε άλλες τοποθεσίες των Μάγια (96, 97). Η λέξη ajaw είναι τίτλος ηγεμόνα και επίσης το όνομα της εικοστής ημέρας στο ημερολόγιο των Μάγια. Η εμφάνιση του συμβόλου ως φουσκωτό πρόσωπο έχει ερμηνευθεί με πολλούς τρόπους με την πάροδο των ετών. Ένας πρώιμος δυτικός παρατηρητής αυτών των εύθυμων προσώπων τα περιέγραψε ως πρόσωπα πιθήκων. Αυτό φαινόταν να ταιριάζει με το ιερογλυφικό σύμβολο της ημέρας ajaw, το οποίο εμφανιζόταν περιστασιακά ως ουρλιαχτός πίθηκος μέσα σε ένα cartouche. Άλλοι ερευνητές πρότειναν ότι τα μοτίβα ajaw θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως οστά και όχι ως κεφάλια πιθήκων. Καθώς γίνονταν γνωστά περισσότερα γλυπτά ajaw, μερικές φορές ως εξαρτήματα σε καλύμματα κεφαλής και σύνορα, χρειαζόταν σαφώς μια επανεκτίμηση.

Στη δεκαετία του 1980, η φωνητική αποκρυπτογράφηση των ιερογλυφικών άνοιξε το δρόμο για μια άλλη ερμηνεία των συμβόλων ajaw. Σύμφωνα με αυτή τη συλλογιστική, το πρόσωπο ajaw προέρχεται από ένα σύμβολο λουλουδιού, ή nik. Το σύμβολο nik συνδυάζεται συχνά με το σύμβολο sak, που σημαίνει λευκό. Ο συνδυασμός sak nik, "λευκό λουλούδι", είναι μια γνωστή μεταφορά για την "ψυχή" μεταξύ των Μάγια, οπότε το σύμβολο ajaw μπορεί να συμβολίζει την ψυχή. Τα λουλούδια ενσαρκώνουν μια πνευματική δύναμη που εξισώνεται με την ψυχή, και οι αβλαβείς κόκκοι αραβοσίτου και τα κουκούτσια φρούτων, οι πηγές αναγέννησης των φυτών, ενσαρκώνουν την αγέννητη ψυχή. Αυτοί οι σπόροι περιγράφονται ως "μικρά οστά" ή huesos σε πολλούς μεσοαμερικανικούς πολιτισμούς και, όπως και τα οστά, θεωρούνται ότι περιέχουν τη ζωτική δύναμη των έμβιων όντων. Ίσως η συσχέτιση μεταξύ οστών και ψυχών να εξηγεί την ομοιότητα που παρουσιάζει το μοτίβο της γνάθου με το κρανίο.

Γιατί οι ψυχές των λουλουδιών να απεικονίζονται σε μεγάλη κλίμακα σε όλα τα κτίρια στο Copan; Οι αρχαίοι Μάγια, όπως και οι σύγχρονοι ομόλογοι τους, ασχολούνταν με την ψυχή από πριν από τη γέννηση έως και μετά το θάνατο. Οι ψυχές των νεογέννητων μωρών ήταν εύθραυστες και έπρεπε να παρακολουθούνται στενά. Οι ψυχές των απλών ανθρώπων κινδύνευαν συνεχώς να χαθούν ή να καταστραφούν. Μετά το θάνατο ενός ατόμου, τα όντα του υπερφυσικού κόσμου φρόντιζαν την ψυχή μέχρι να είναι έτοιμη να ξαναγεννηθεί σε κάποιο άλλο άτομο. Η αναγέννηση των φυτών, ιδίως του καλαμποκιού και των φρούτων, παραλληλίστηκε με τον κύκλο της ανθρώπινης ζωής. Η αφθονία των μοτίβων του ατζάου στις γλυπτικές προσόψεις του Κόπαν υποδηλώνει ότι υπενθύμιζαν τον κύκλο της ζωής και τις ψυχές των προγόνων που περίμεναν να ξαναγεννηθούν. Ο επιγραφολόγος David Stuart πρότεινε ότι το ajaw, όταν χρησιμοποιείται ως τίτλος ηγεμόνα, σημαίνει "αυτός που φωνάζει". Τα ανοιχτά, οδοντωτά στόματα πολλών γλυπτών ajaw, καθώς και οι συνειρμοί τους με τους πιθήκους, συνηγορούν υπέρ αυτής της ερμηνείας. Ίσως η λέξη χρησιμοποιήθηκε εναλλακτικά για τους άρχοντες που φωνάζουν, τους πιθήκους που ουρλιάζουν και την κραυγή της ψυχής τη στιγμή της αναγέννησης.

Έκθεμα 17: Δύο κεφάλια και μια μάσκα τέρατος

Το έκθεμα 17 παρουσιάζει δύο υπερμεγέθη, σκαλισμένα ανθρώπινα κεφάλια και μια γκροτέσκα ψηφιδωτή μάσκα (98. Τα σχεδόν πανομοιότυπα κεφάλια είναι σκαλισμένα το καθένα από μία μόνο πέτρα και το καθένα φοράει μια ζωόμορφη κεφαλόδεσμο. Τα γαλήνια πρόσωπά τους είναι τυπικά της τεχνοτροπίας της γλυπτικής που χρησιμοποιήθηκε κατά τον όγδοο και ένατο αιώνα στο Copan. Τα γλυπτικά μοτίβα εκεί υποδηλώνουν ότι αυτά τα κεφάλια ήταν τμήματα είτε κορμών είτε ολόκληρων σωμάτων που κάποτε κοσμούσαν μια εξέχουσα πρόσοψη κτιρίου. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με το πού και πότε, στις αρχές του εικοστού αιώνα, συλλέχθηκαν και τοποθετήθηκαν σε αποθήκη. Δεν έχουν εμφανιστεί άλλα παρόμοια κεφάλια σε ανασκαφές στην Principal Group, οπότε ίσως προέρχονται από κάποια απομακρυσμένη τοποθεσία στην κοιλάδα Copan. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους, όπως η προεξέχουσα μύτη και το πηγούνι και τα ρηχά, ελαφρώς λοξά μάτια, είναι λιγότερο εκλεπτυσμένα από τα χαρακτηριστικά των Κλασικών Μάγια που χαρακτηρίζουν τα γλυπτά της Κύριας Ομάδας. Ένα καλό παράδειγμα του τελευταίου είναι ένα όμορφο κεφάλι από τη Δομή 20, περίπου ίδιου μεγέθους με τα δύο κεφάλια στο μουσείο γλυπτικής, το οποίο εκτίθεται στο Περιφερειακό Αρχαιολογικό Μουσείο Copan στα Copán Ruinas (99).

Η ψηφιδωτή μάσκα στο έκθεμα 17 ανασκάφηκε από τη νοτιοδυτική γωνία της Δομής 22. Ενώ οι ανθρώπινες μορφές στο Κοπάν σκαλίζονταν γενικά σχεδόν πλήρως στρογγυλές και τοποθετούνταν σε κορυφές οροφής ή σε κόγχες, αυτή η μάσκα δείχνει πώς επιτυγχάνονταν εξαιρετικά υψηλό ανάγλυφο μέσα σε στρώσεις τοίχων. Οι κομμένες πέτρες μπλοκαρίστηκαν σε ακατέργαστες μορφές και τοποθετήθηκαν στους τοίχους κατά τη διάρκεια της κατασκευής. Για την αγκύρωσή τους στους τοίχους χρειάζονταν τεράστιοι τενόντες στις πλάτες των όγκων. Αργότερα, οι γλύπτες ολοκλήρωναν τις εικόνες και προσέθεταν λεπτομέρειες. Αυτή η πρακτική επέτρεψε σε όσους από εμάς μελετούσαμε το γλυπτό να ταιριάξουμε τις σκαλισμένες γραμμές και να επανασυνδέσουμε τα πεσμένα κομμάτια με βεβαιότητα.

Σκελετικά χαρακτηριστικά, όπως η μύτη και το στόμα χωρίς σάρκα σε αυτό το κομμάτι, υποδεικνύουν ότι επρόκειτο για μάσκα θανάτου. Πιθανώς χρησίμευε ως στήριγμα του κάτω κόσμου για μια φιγούρα, όπως ένα παρόμοιο γλυπτό σε έναν πάγκο στο εσωτερικό της Δομής 22. Εκεί, ένα σκελετωμένο κεφάλι θανάτου στηρίζει τους υπερφυσικούς ουράνιους φορείς, ή φιγούρες bacab, που κρατούν ένα ουράνιο τέρας που καμπυλώνεται κατά μήκος της πόρτας. Η Δομή 22 ήταν φορτωμένη με μάσκες βουνού, ή witz, σε όλες τις πλευρές, οπότε αυτή η μοναδική μάσκα θανάτου ήταν πιθανότατα μέρος ενός μεμονωμένου χαρακτηριστικού στην πρόσοψη. Μερικά πολύ μεγαλύτερα μπλοκ με παρόμοια χαρακτηριστικά βρέθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών στο πίσω μέρος του κτιρίου. Τα κομμάτια αυτά δεν έχουν συναρμολογηθεί εκ νέου, αλλά θα μπορούσαν να σχηματίσουν μια παρόμοια μάσκα που είχε μεγαλύτερες αναλογίες και ήταν στραμμένη προς το βορρά.

Τεκμήριο 19: Νερόπουλο και ρυάκια από το οικοδόμημα "Híjole".

Το εκπληκτικό γλυπτό ενός υδρόβιου πουλιού στο κέντρο του εκθέματος 19 είναι το υψηλότερο ανάγλυφο γλυπτό που έχει αποκαλυφθεί μέχρι στιγμής στο Copan. Ανακαλύφθηκε μαζί με γλυπτά που φαίνεται να είναι "καταρράκτες νερού" κατά τη διάρκεια ανασκαφών σε σήραγγα στη βορειοανατολική γωνία της πυραμιδοειδούς βάσης της Δομής 26 (100). Ένα μικρό, θαμμένο κτίριο βρέθηκε σε αυτό το σημείο και ονομάστηκε "Híjole", ένα επιφώνημα έκπληξης, επειδή τόσο το κτίριο όσο και τα επιδεικτικά γλυπτά ήταν εντελώς απροσδόκητα. Όταν οι αρχαίοι άνθρωποι έθαψαν το οικοδόμημα Híjole, τοποθέτησαν τα γλυπτά αυτά πάνω ή κοντά σε ένα παγκάκι στο δυτικό άκρο του εσωτερικού του κτιρίου (101). Όλα τα γλυπτά στη συνέχεια έσπασαν εν μέρει ή κατεδαφίστηκαν, ίσως ως μέρος μιας τελετουργίας τερματισμού αυτού και άλλων, προγενέστερων κτιρίων κάτω από τη Δομή 26. Παρόμοια θραύσματα υδρόβιων πτηνών ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών στο εξωτερικό της κατασκευής της τελικής φάσης της Δομής 22, στα βορειοανατολικά της Δομής 26. Τα θαμμένα γλυπτά πτηνών πιθανώς κοσμούσαν κάποτε μια προγενέστερη εκδοχή της Δομής 22, δεδομένης της συνέχειας των θεμάτων σε κάθε κτιριακό συγκρότημα. Η Δομή 22 θεωρείται αναπαράσταση του "Πρώτου Αληθινού Βουνού της Δημιουργίας", ενός τόπου γονιμότητας και αναγέννησης του καλαμποκιού.

Η δραματική μορφή του πουλιού, σκαλισμένη από μία μόνο πέτρα, αποτελεί ένα αξιοσημείωτο γλυπτικό επίτευγμα. Ο μαλακός ηφαιστειακός τόφφος από τις πλαγιές των λόφων του Copan προσφέρεται για το στυλ του γλύπτη, το οποίο είναι ρευστό και με ανοιχτά περιγράμματα. Όλα τα έργα Híjole παρουσιάζουν πολλαπλά προεξέχοντα στοιχεία που προσδίδουν στα έργα μια αέρινη, νατουραλιστική ποιότητα. Πολλά άλλα μικρά, εκτυφλωτικά θραύσματα όπως αυτά, σπασμένα κατά τη στιγμή της ταφής τους, έχουν ανασκαφεί και αποκατασταθεί στα γλυπτά. Το υδρόβιο πουλί και οι καταρράκτες στο έκθεμα 19 αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου συμπλέγματος συμβολισμού του νερού που αντιπροσωπεύεται καλύτερα στην Δομή 32 (έκθεμα 49), η οποία περιγράφεται στο κεφάλαιο 11.

Έκθεμα 20
Φρύνοι

Τα γλυπτά φρύνων ήταν δημοφιλή στις αγροτικές περιοχές γύρω από την κοιλάδα Copan, και πιστεύεται ότι αποτελούσαν μέρος μιας πρώιμης λαϊκής θρησκείας ή λατρείας γονιμότητας που άκμασε μέχρι την Ύστερη Κλασική περίοδο (102). Το μεγαλύτερο γνωστό γλυπτό φρύνου στην ίδια την πόλη Copan είναι αυτό που ονομάζεται El Rey Sapo ("ο βασιλιάς φρύνος"), το οποίο βρίσκεται στην πλαγιά του λόφου που ονομάζεται Los Sapos, στα νότια του Principal Group (103). Είναι σκαλισμένος σε μια φυσική βραχώδη προεξοχή μαζί με άλλα ζώα και ένα γλυπτό που φαίνεται να απεικονίζει ένα άτομο που αιμορραγεί με διάτρηση του πέους. Παρόλο που δεν υπάρχει χρονολογία σκαλισμένη στην προεξοχή, πιστεύεται ότι πρόκειται για ιερό του Ύστερου Κλασικού αιώνα με βάση το ανασκαφικό υλικό από τη γειτονική θέση.

Μικρότερα γλυπτά βατράχων έχουν βρεθεί από όλα τα μέρη της κοιλάδας, αλλά έχουν χάσει την αρχική τους προέλευση με την πάροδο των ετών. Η μεγαλύτερη, πιο κωμική ελεύθερη εκδοχή, που εκτίθεται στο έκθεμα 20 μαζί με αρκετά άλλα (αλλά δεν απεικονίζεται εδώ), βρέθηκε το 1993 κατά τη διάρκεια ανασκαφών υπό τη διεύθυνση του E. Wyllys (Will) Andrews V, του Πανεπιστημίου Tulane, στην οικιστική εγκατάσταση του τελευταίου ηγεμόνα του Copan, νότια της Ακρόπολης κοντά στη δομή 86. Το ιδιόρρυθμο χαμόγελό του και τα χέρια του διπλωμένα πάνω από την παχιά κοιλιά του έκαναν αυτόν τον βάτραχο αγαπητό στους σύγχρονους αρχαιολόγους και επισκέπτες, όπως σίγουρα έκαναν και στους αρχαίους κατοίκους του συγκροτήματος του ηγεμόνα.

Έκθεμα 21
Πέτρινα Incensarios

Οι αρχαιολόγοι που εργάζονται στο Copan έχουν βρει πολλά μεγάλα αγγεία που έχουν κοίλο σχήμα σε μεγάλους όγκους από τόφφο, τα οποία έχουν ονομάσει incensarios ή censers (104). Δύο από αυτά παρουσιάζονται στο έκθεμα 21. Επειδή αυτά τα αγγεία δεν παρουσιάζουν άμεσες ενδείξεις ότι χρησιμοποιήθηκαν για την καύση θυμιάματος, μια εναλλακτική εξήγηση είναι ότι κρατούσαν προσφορές υγρών ή τροφίμων κατά τη διάρκεια τελετουργιών. Αντίθετα, τα άφθονα πήλινα θυμιατήρια που ανακαλύφθηκαν σε όλα τα ερείπια -σε ταφές και προσφορές, για παράδειγμα- παρουσιάζουν ενδείξεις καμένων ουσιών. Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι τα πήλινα θυμιατήρια τοποθετούνταν μέσα στα πέτρινα δοχεία και ο καπνός διέφευγε από μικρά ανοίγματα, ή οπές καπνού, στα μεγαλύτερα δοχεία. Τα λίθινα δοχεία, πολλά από αυτά με περίτεχνα καπάκια, φαίνεται ότι λειτουργούσαν επίσης ως φορητά μνημεία. Αρκετά από αυτά έχουν ιερογλυφικές επιγραφές είτε στα τοιχώματά τους είτε στα καπάκια τους. Ο David Stuart έχει αποκρυπτογραφήσει ένα γλυφικό από αυτές τις επιγραφές που γράφει sak lak tuun, "λευκό πέτρινο δοχείο", το οποίο πιστεύει ότι ήταν η αρχαία ονομασία των Μάγια για τα incensarios (105).

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η μεγάλη πλειονότητα των πέτρινων δοχείων που είναι γνωστά από το Κοπάν παραγγέλθηκαν κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ηγεμόνα 16, Yax Pasaj Chan Yopaat. Οι ημερομηνίες στις επιγραφές αναφέρονται γενικά στη δημιουργία του δοχείου και στην τελετουργική αφιέρωσή του κατά τα έτη της βασιλείας του. Πολλά sak lak tuun, ολόκληρα και αποσπασματικά, έχουν βρεθεί να κάθονται στο έδαφος κοντά σε κτίρια και πλατφόρμες σε όλη την Ακρόπολη, μερικές φορές πάνω ή κοντά σε μια απλή, κυκλική βάση βάθρου. Πιστεύεται ότι είχαν αφεθεί εκεί όπου χρησιμοποιούνταν κατά τη διάρκεια τελετών που γίνονταν στην Κύρια Ομάδα. Δύο κτίρια πλατφόρμας απέναντι από την πλατεία της Ανατολικής Αυλής στην Ακρόπολη, τα κτίρια 17 και 25, ήταν και τα δύο έντονα καλυμμένα με τα λίθινα δοχεία (106). Η Δομή 18, που εφάπτεται στην πλατφόρμα της Δομής 17 στο νότιο άκρο της Ανατολικής Αυλής, ήταν ο ταφικός θάλαμος του Yax Pasaj και το sak lak tuun μπορεί να περιείχε προσφορές που άφηναν οι επισκέπτες για τον αποθανόντα ηγεμόνα. Νομίζω ότι η Δομή 25, στην απέναντι πλευρά, ήταν μια πλατφόρμα χορού κοντά στη Δομή 22Α, και τα δοχεία εκεί μπορεί να χρησιμοποιούνταν για προσφορές ή για το σερβίρισμα φαγητού κατά τη διάρκεια των γλεντιών που σχετίζονταν με τις παραστάσεις.

Ορισμένα από τα δοχεία έχουν βαθιές κοιλότητες και άλλα είναι σχετικά ρηχά. Τα ρηχά μπορεί να φιλοξενούσαν πήλινα θυμιατήρια στα οποία οι συμμετέχοντες στις τελετουργίες έκαιγαν προσφορές από κοπάλιο, τη ρητίνη ορισμένων τροπικών δέντρων. Τα δοχεία με τις βαθύτερες κοιλότητες μπορεί να ήταν αυτά που χρησιμοποιούνταν για προσφορές τροφίμων ή για αποθήκευση. Ορισμένα από τα βαθιά θυμιατήρια, συμπεριλαμβανομένου ενός από αυτά που εκτίθενται στο έκθεμα 21, είναι διακοσμημένα με λοβούς κακάο και έχουν περίτεχνα καπάκια σκαλισμένα ώστε να αναπαριστούν μικροσκοπικά δέντρα κακάο (107). Αυτό υποδηλώνει ότι χρησιμοποιούνταν για να κρατούν προσφορές κόκκων κακάο ή ποτά από κακάο. Άλλα, με φυτά αραβοσίτου και ομοιώματα βουνών, μπορεί να περιείχαν ποτά ή πυρήνες αραβοσίτου. Οι Μάγια κατανάλωναν τελετουργικά τόσο ποτά από αραβόσιτο όσο και από κακάο και τα πρόσφεραν στους θεούς. Ο επιγραφολόγος και ειδικός στην εικονογραφία Simon Martin αναγνώρισε το αποξηραμένο φυτό καλαμποκιού στην τέχνη των Μάγια ως το αναγεννητικό λίπασμα για τις φυτεύσεις οπωροφόρων δέντρων, ιδίως των κακαόδεντρων. Αυτή η σχέση χρησίμευε για την πνευματική ενσωμάτωση της ψυχής του θεού του αραβοσίτου στα ποτά σοκολάτας που παρασκευάζονταν από τον κόκκο. Τα βουνά και οι σπηλιές ήταν σημαντικά μέρη όπου οι άνθρωποι μπορούσαν να επικοινωνούν με τους προγόνους τους και τον υπερφυσικό κόσμο. Τα πέτρινα αγγεία που ενσάρκωναν θεότητες σπηλαίων ή βουνών δημιουργούσαν ένα φορητό ιερό τοπίο για τελετουργικές και τελετουργικές προσφορές όπου κι αν μεταφέρονταν.

Τεκμήριο 22: Σημάδια πάγκου στο γήπεδο Macaw Ballcourt

Το Ballcourt του Copan είναι διάσημο για την κομψή αρχιτεκτονική και το περιβάλλον του (108). Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται το μεσοαμερικανικό παιχνίδι μπάλας, συχνά έρχονται στο μυαλό τους το γήπεδο του Copan και το περίφημο γήπεδο στο Chichen Itza στο Yucatán. Σε αντίθεση με την εκδοχή του Yucatecan, με τους πέτρινους δακτυλίους για τη βαθμολόγηση, το γήπεδο μπάλας του Copan διέθετε πέτρινα κεφάλια macaw ως δείκτες για τους πόντους όταν οι παίκτες εκτρέπουν την μπάλα από καουτσούκ. Τρία από τα κεφάλια των πουλιών τοποθετούνταν στον επικλινή πάγκο σε κάθε πλευρά του αγωνιστικού διαδρόμου, ένα στο κέντρο και ένα σε κάθε άκρο, προφανώς για σκοπούς βαθμολόγησης. Καθρέφτιζαν ολόκληρους παπαγάλους με τεντωμένα φτερά που εμφανίζονταν στις ανώτερες προσόψεις του κτιρίου (βλ. κεφάλαιο 8, έκθεμα 34).

Το ballcourt υπέστη τέσσερις ανακαινίσεις ή στάδια κατασκευής με την πάροδο του χρόνου, τα οποία οι αρχαιολόγοι έχουν ονομάσει Ballcourts I, IIa, IIb και III. Η Ballcourt III είναι η έκδοση που είναι ορατή στο Copan σήμερα. Οι προηγούμενες, θαμμένες εκδοχές του ballcourt βρέθηκαν τη δεκαετία του 1930, όταν το Ινστιτούτο Carnegie της Ουάσινγκτον άρχισε να ανακατασκευάζει το ballcourt της τελευταίας φάσης. Με κάθε φάση κατασκευής, ένα νέο σύνολο από δείκτες μακάου σκαλίστηκε και τοποθετήθηκε στους επικλινείς πάγκους παιχνιδιού και οι δείκτες της προηγούμενης φάσης αφαιρέθηκαν.

Είναι πιθανό ότι οι δείκτες μερικές φορές έσπαζαν κατά τη διάρκεια των αγώνων και αργότερα αντικαταστάθηκαν με παρόμοιες αλλά όχι πάντα πανομοιότυπες εκδόσεις. Ωστόσο, τα γλυπτά έσπαζαν, τα κομμάτια απορρίπτονταν και συχνά ρίχνονταν μαζί με την οικοδομική επίχωση. Σε μια περίπτωση, ο τενόντας ενός σπασμένου κεφαλιού μακάου (δεν απεικονίζεται) βρέθηκε σε μια σήραγγα κάτω από την κατασκευή 26. Ο τεράστιος κόνδυλος ανυψώθηκε αργότερα σε μια άλλη ανασκαφή σήραγγας και φάνηκε να ταιριάζει σε μια τρύπα στον πρώιμο πάγκο του Ballcourt IIb, από τον οποίο είχε αφαιρεθεί στην αρχαιότητα.

Στο έκθεμα 22 παρουσιάζεται ένας δείκτης παιχνιδιού με κεφάλι μακάου από κάθε κατασκευαστική φάση του Ballcourt, δείχνοντας την εξέλιξη των στυλ και της καλλιτεχνικής δεξιότητας κατά την κλασική περίοδο του Copan (109-112). Οι πρώτες εκδόσεις είναι μικρές και τετράγωνες- μία έχει τρύπες χαραγμένες για να δείχνει το ρυτιδιασμένο δέρμα του προσώπου του παπαγάλου. Τα μεγαλύτερα, πιο νατουραλιστικά κεφάλια είναι μεταγενέστερα και αντικατοπτρίζουν το επιδεικτικό στυλ γλυπτικής που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Waxaklajun Ubaah K'awiil, του ηγεμόνα 13. Με εξαίρεση αυτό που εκτίθεται στο μουσείο, όλα τα κεφάλια των macaw Ballcourt III είναι ορατά στον χώρο, αποκαταστημένα τη δεκαετία του 1930 στις αρχικές τους θέσεις κατά μήκος των τοίχων του παιχνιδιού. Αυτές οι τεράστιες κεφαλές macaw Copan, La Unión και έχουν αντίστοιχες μόνο σε δύο τοποθεσίες κοντά στην Asunción Mita.

Το κεφάλι από το Ballcourt IIb που παρουσιάζεται στο έκθεμα 22 ήταν ένα από τα δύο που έφερε στο φως η αποστολή Carnegie (βλ. 111). Μέχρι να τοποθετηθεί στο μουσείο βρισκόταν κάτω από ένα μεγάλο δέντρο γκουανακάστε απέναντι από την πλατεία από το ballcourt και την Ιερογλυφική Σκάλα. Το 1986-87, ο Bill Fash και οι μαθητές του ανακάλυψαν άλλους, προγενέστερους δείκτες από τα Ballcourt I και IIa θαμμένους μέσα σε ένα δωμάτιο κάτω από τη δυτική πλευρά της Δομής 26. Το δωμάτιο αποτελούσε μέρος μιας δομής με το παρατσούκλι "Papagayo", η οποία χτίστηκε από πάνω κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Waxaklajun Ubaah K'awiil. Όταν θάφτηκαν το Papagayo και το γειτονικό γήπεδο μπάλας. τα κεφάλια των μακάβων εναποτέθηκαν μέσα στο δωμάτιο, πιθανότατα ως μέρος της τελετουργίας τερματισμού (113). Η στήλη 63 (έκθεμα 30), η οποία είχε αρχικά στηθεί στο πίσω μέρος του δωματίου, και η άνω επιφάνεια ενός ιερογλυφικού πάγκου μπροστά της βρέθηκαν επίσης σπασμένες και καμένες. Ένα από τα εκθέματα με κεφάλια παπαγάλων βρέθηκε πάνω στον καμένο πέτρινο πάγκο και έχει ακόμη ένα κομμάτι άνθρακα προσκολλημένο στο ράμφος του. Αυτά τα στοιχεία αφήνονται ανέγγιχτα για να τα δουν οι επισκέπτες ως μέρος του αρχαιολογικού αρχείου.

Εκθέματα 24 & 25: Δομή 29, κεφάλι και μάσκα θανάτου

Η Δομή 29 στο Copan είναι ένα κτίριο σε σχήμα Γ στη βασιλική κατοικημένη περιοχή γνωστή ως El Cementerio, ή Ομάδα 10L-2, ακριβώς νότια της Ακρόπολης κάτω από την Δομή 16. Είχε εννέα εσωτερικές κόγχες, ίσως για προσφορές ή αγάλματα, αλλά δεν διέθετε πάγκους ύπνου, το συνηθισμένο γνώρισμα ενός οικιστικού κτιρίου. Για το λόγο αυτό οι αρχαιολόγοι το αναφέρουν ως ιερό κτίσμα (114).

Ανασκαφείς, φοιτητές και αναστηλωτές αρχιτεκτονικής συνεργάστηκαν μαζί μου για να επανασυναρμολογήσουν τα άφθονα γλυπτά που είχαν πέσει από τις εξωτερικές προσόψεις της Δομής 29 (βλ. κεφάλαιο 11, έκθεμα 52), αποκαλύπτοντας ένα μοτίβο που επαναλαμβανόταν σε όλες τις πλευρές. Τα μοτίβα του περιλάμβαναν 10 ηλιακές καρτέλες, καθεμία από τις οποίες μεταφερόταν στους ώμους μιας υπερφυσικής μορφής, 13 κόγχες με μισό τετράφυλλο που βρίσκονταν κατά μήκος του καλούπιου μεταξύ των καρτελών, και πολυάριθμους κυλίνδρους σε σχήμα S που αναπαριστούσαν σύννεφα ή καπνό. Το κεφάλι μιας από τις υπερφυσικές μορφές εκτίθεται στο μουσείο ως έκθεμα 24, χωρίς το καρτούν. Το εικονογραφικό θέμα φαίνεται να είναι ουράνιο- τα 10 ηλιακά καρτούκια και οι 13 κόγχες σχετίζονται με το ημερήσιο πέρασμα του ήλιου και την πίστη των Μάγια σε 13 επίπεδα του ουρανού. Επειδή τα ηλιακά cartouches συχνά περιέχουν εικόνες προγόνων στην τέχνη των Μάγια, μπορεί να χαρακτηρίζουν αυτό το κτίριο ως ιερό προγόνων.

Το οικοδόμημα 29 στηρίζεται σε μια χαμηλή, ευρεία πλατφόρμα με πρόσβαση από σκάλες στην ανατολική και τη νότια πλευρά. Στις γωνίες της πλατφόρμας προς τα βορειοανατολικά και νοτιοανατολικά, δύο μεγάλες μάσκες θανάτου, που βρέθηκαν πεσμένες από τις θέσεις τους, σηματοδοτούσαν το χώρο ως κατοικία των νεκρών. Ένα από αυτά τα δυσοίωνα πλάσματα έχει επανασυναρμολογηθεί στο έκθεμα 25 (115). Προσέξτε τα απλά μάτια, σημαντικά κομμάτια που θα μπορούσαν εύκολα να είχαν αγνοηθεί αν δεν είχαν ανασκαφεί προσεκτικά ως μέρος της ομάδας γλυπτών που σχηματίζουν το συγκεκριμένο ψηφιδωτό.

Εκθέματα 26 & 27: Ανθρώπινες μορφές σε στρογγυλό σχήμα

Οι απεικονίσεις της ανθρώπινης μορφής πλήρως στρογγυλεμένες αποτελούν καλλιτεχνικά αλλά και πνευματικά επιτεύγματα σε κάθε κοινωνία. Αν και σπάνια συναντώνται παραδείγματα στην περιοχή των Μάγια, πολλά προέρχονται από τοποθεσίες των Ολμέκων στο Ταμπάσκο και το Βερακρούζ του Μεξικού και από πολύ μεταγενέστερα ερείπια των Αζτέκων στην Κοιλάδα του Μεξικού. Στιλιστικά τα ελάχιστα παραδείγματα από το Κοπάν είναι στενά συνδεδεμένα με τα γλυπτά των Ολμέκων, παρόλο που οι Ολμέκοι ήταν γεωγραφικά απομακρυσμένοι και άκμασαν περίπου 1.200 χρόνια νωρίτερα. Μικρά αγαλματίδια από νεφρίτη, που σκαλίστηκαν για πρώτη φορά κατά την εποχή των Ολμέκ αλλά αργότερα κατασκευάστηκαν και εκτιμήθηκαν από τους Μάγια κατά την προκλασική και την πρώιμη κλασική περίοδο, μπορεί να αποτέλεσαν έμπνευση για τις μορφές σε φυσικό μέγεθος του Κόπαν. Οι άκαμπτα καθιστές μορφές, κάθε μία σκαλισμένη από ένα μόνο μπλοκ, απεικονίζονται συχνά σταυροπόδι, με τα χέρια στα γόνατα ή ακριβώς μπροστά από αυτά, ενώ μερικές φορές κρατούν αντικείμενα στα χέρια τους. Οι μελετητές αναφέρονται συχνά στις μορφές των Ολμέκων σε παρόμοιες στάσεις ως ιερείς ή "μεσολαβητές" -αυτούς που επικοινωνούν με το υπερφυσικό βασίλειο. Τα ρεαλιστικά χαρακτηριστικά των γλυπτών Olmec φωτίζουν τις πνευματικές ιδιότητες που ενσωματώνονται στα γλυπτά, τις οποίες η διάσημη ιστορικός τέχνης Beatriz de la Fuente περιέγραψε ως "την ανθρώπινη μορφή στην οποία έχει έδρα η θεϊκή δύναμη".

Το έκθεμα 26 παρουσιάζει την πρωιμότερη αναπαράσταση μιας καθιστής μορφής πλήρως στρογγυλής μορφής που είναι γνωστή στο Copan (116). Ο Ricardo Agurcia την βρήκε σε μια ανασκαφή σήραγγας κάτω από τη Δομή 16 της Ακρόπολης. Στρωματογραφικά χρονολογείται περίπου στο 550 μ.Χ., αν και θα μπορούσε να έχει σκαλιστεί πολύ νωρίτερα και να έχει θαφτεί μόνο τότε. Το έργο είναι αξιοσημείωτο για την προσπάθεια του γλύπτη να σμιλέψει σε αυτό το ύφος, αλλά το είδος φαίνεται ότι βρισκόταν ακόμη σε στάδιο διαμόρφωσης. Τα χέρια της φιγούρας είναι αισθητά κοντά σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα, και η χαριτωμένη στάση και η πιο φυσιοκρατική μυϊκή δομή των μεταγενέστερων εκδόσεων δεν είναι εμφανή. Το σώμα είναι καλυμμένο με ανοιχτή κόκκινη χρωστική ουσία, και η μορφή φέρει στο λαιμό της ένα κρεμαστό κοχύλι. Είναι ενδιαφέρον ότι τα άκαμπτα χέρια και η κλίση του κορμού προς τα εμπρός αντικατοπτρίζουν τη χαρακτηριστική στάση αυτής της κατηγορίας μορφής που χρονολογείται από την εποχή των Ολμέκων. Μια άλλη εκδοχή των Μάγια από την ίδια περίπου εποχή με την εικόνα του Copan είναι η πρώιμη κλασική καθιστή μορφή που αναφέρεται ως "άνθρωπος του Tikal", από την αρχαία αυτή πόλη στη Γουατεμάλα (117).

Στην πλατεία ανατολικά του ιερού των προγόνων της Δομής 29 στο Κοπάν, δύο μεγάλες, καθιστές μορφές σκαλισμένες σε στρογγυλό σχήμα κάθονταν κάποτε μαζί στο γρασίδι (118). Τα σπασμένα άκρα και τα ελλείποντα κεφάλια, που αφαιρέθηκαν πριν από πολύ καιρό, τις άφησαν αισθητικά μη ελκυστικές τόσο στους πτωματοφάγους όσο και στους μελετητές, οπότε αγνοήθηκαν σχετικά στη σύγχρονη εποχή. Η στάση τους, με τα σταυρωμένα πόδια και τις παχουλές κοιλιές, οδήγησε στο να συγκριθούν με γλυπτά του Βούδα από τη Νοτιοανατολική Ασία, αν και δεν υπάρχει άμεση σύνδεση. Σκαλισμένες τουλάχιστον 200 χρόνια μετά το άγαλμα στο έκθεμα 26, ήταν δύο από τις τελευταίες καθιστές μορφές που έμειναν συνδεδεμένες με το 118. Καθιστές μορφές στο γρασίδι στην πλατεία κοντά στη δομή 29, 1977. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ JEAN PIERRE COURAU, ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ IHAH, COPAN. με το ιερό, πολύ κακοποιημένα και βαριά για να αξίζουν να μεταφερθούν. Το 1990, ο don Daniel Lorenzo, ένας ηλικιωμένος εργάτης από το Copan, μας είπε ότι στα νιάτα του, περίπου 65 χρόνια νωρίτερα, οι άνθρωποι αποκαλούσαν αυτή την περιοχή "Plaza de los Muñecos", ή "Πλατεία των Κούκλων", και ήταν γεμάτη με σταυροπόδι αγάλματα όλων των μεγεθών.

Μια από τις καθιστές φιγούρες της Δομής 29 παρουσιάζεται στο έκθεμα 27, με ένα κεφάλι δίπλα στο σώμα αλλά χωρίς να είναι προσαρτημένο (119). Το θραύσμα του κεφαλιού βρέθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφών σε σήραγγα κάτω από την Δομή 32, απέναντι από την πλατεία της Δομής 29. Το πώς το κεφάλι βρέθηκε στην επίχωση αυτής της δομής αποτελεί μυστήριο. Όπως συμβαίνει με πολλά γλυπτά από την περιοχή των Ολμέκων, οι καθιστές μορφές από το Copan βρίσκονται σχεδόν αποκλειστικά αποκεφαλισμένες. Οι Μάγια θεωρούσαν τον αποκεφαλισμό ενός αγάλματος ως μέσο καταστροφής του πνεύματός του, ή ch'ulel. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο βρίσκουμε πολλές μορφές χωρίς κεφάλι. Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο γνωστός escribano, ή γραφέας, που βρέθηκε με το σώμα και το κεφάλι του σπασμένα, κάθε μέρος θαμμένο ξεχωριστά στην ομάδα 9N-8, Las Sepulturas. Εκτίθεται τώρα στο Περιφερειακό Αρχαιολογικό Μουσείο του Copan με το κεφάλι του επανακολλημένο στο σώμα του (βλ. 164). Αντίθετα, αποφασίσαμε να μην επανακολλήσουμε το κεφάλι της μορφής της Δομής 29, αλλά να το αφήσουμε χωριστά ως μαρτυρία αυτής της πρακτικής. Ακόμη και έτσι, δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα ότι σε άλλες περιπτώσεις βάνδαλοι αφαίρεσαν τα κεφάλια επιφανειακών γλυπτών κατά τους πρόσφατους χρόνους.

Εάν οι καθιστές μορφές αποτελούν αναπαραστάσεις ισχυρών προσωπικοτήτων, τότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι δυνάμεις και οι ικανότητές τους σκοτώθηκαν τελετουργικά όταν η μορφή, ή μέρος της, θάφτηκε. Αυτό μπορεί να συνέπεσε με τον θάνατο του προσώπου που αναπαριστούσε ή με τον θάνατο του ιδιοκτήτη του αγάλματος. Ίσως κάποτε καταλάβουμε αν τα αγάλματα αντιπροσώπευαν αποθανόντες προγόνους, θεούς προστάτες ή εικόνες θεϊκών ηγεμόνων ή ιερέων. Είναι ακόμη πιθανό οι εισβολείς να αποκεφάλισαν σκόπιμα τα γλυπτά σε μια προσπάθεια να νικήσουν τους εχθρούς τους και να καταστρέψουν μια πηγή της εξουσίας τους.

Έκθεμα 29: Στοιχεία Tuun από μια βασιλική κατοικία

Στη βασιλική κατοικία του Copan, πολλές οικιακές κατασκευές κοσμούνταν με προσόψεις γλυπτών από ψηφιδωτό. Η δομή 41 βρίσκεται στο νότιο άκρο της ομάδας, με θέα δυτικά προς την Plaza B. Ανασκάφθηκε το 1992 από τον Will Andrews και τους μαθητές του και είναι ένα μακρόστενο κτίριο με πολλά δωμάτια, το καθένα από τα οποία έχει ατομικούς πάγκους ύπνου (120). Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, η κατασκευή χρησίμευε ως κατοικία για ένα τμήμα της βασιλικής οικογένειας. Μια ψηφιδωτή πρόσοψη κοσμούσε κάποτε το εξωτερικό του κεντρικού τμήματος του κτιρίου. Τα κυρίαρχα μοτίβα, που εικάζεται ότι προέρχονται από το ανώτερο μητρώο, σχηματίζουν βαθμιδωτά σχέδια με συστάδες από χάντρες στο κέντρο τους. Ερμηνεύω αυτές τις βαθμιδωτές μορφές, που αναπροσαρμόστηκαν από την Jodi Johnson, ως στυλιζαρισμένες αναπαραστάσεις σχηματισμών σταγονοειδούς νερού που συναντώνται σε σπήλαια (121). Οι εσωτερικές συστάδες χαντρών με κυματιστές κλωστές χαρακτηρίζουν τους σχηματισμούς ως "πέτρες νερού" ή σταλακτίτες. Διαβάζονται είτε ως σύμβολα σπηλαίου witz (βουνό) είτε γλυφικά ως tuun, πέτρα. Εθνογραφικές αναφορές περιγράφουν ότι οι Μάγια συλλέγουν καθαρό νερό σε σπήλαια για τελετουργική χρήση σε τρόφιμα, τελετουργικά ποτά και τελετές θεραπείας. Τα σύμβολα tuun στην Δομή 41 μπορεί να είχαν μετατρέψει συμβολικά το σπίτι σε κατοικία σπηλαίου. Είναι πιθανό ότι οι κάτοικοι συνέλεγαν νερό κατά την περίοδο των βροχών από τις πέτρινες αποχετεύσεις που βρέθηκαν σε συντρίμμια που κατέρρευσαν από την οροφή.

Τα στολίδια οροφής σε αυτό το κτίριο είναι επίσης σύμφωνα με το θέμα της σπηλιάς ή του βουνού. Οι σκαλισμένοι σε πέτρα βλαστοί αραβοσίτου που τοποθετούνται κάθετα στην οροφή θα έμοιαζαν να αναπτύσσονται από τη δομή. Σύμφωνα με τους μύθους των Μάγια, οι άνθρωποι βρήκαν τους πρώτους σπόρους αραβοσίτου κάτω από μια πέτρα μέσα σε μια σπηλιά στο βουνό. Η εικονογραφία της δομής 41 φαίνεται να αφηγείται την ιστορία της δημιουργίας του καλαμποκιού σε μια μικροσκοπική εκδοχή της δομής 22 (βλέπε επίσης κεφάλαιο 8, εκθέματα 39-41).