Ευγενείς και κατοικίες

Ο αστικός πυρήνας ήταν πυκνοκατοικημένος, αλλά οι οικισμοί αραιώνονταν καθώς απομακρύνονταν από το κέντρο προς τα βουνά. Οι οικιστικές περιοχές ανατολικά και δυτικά του αστικού πυρήνα συνδέονταν με το τελετουργικό κέντρο με δύο sacbe, ή υπερυψωμένες οδούς. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι μια ελίτ κατοικημένη περιοχή ακριβώς νότια της Ακρόπολης ήταν η βασιλική κατοικία, ενώ άλλες ευγενείς οικογένειες ζούσαν σε αστικές πτέρυγες σε όλη την κοιλάδα. Τα αρχαιολογικά στοιχεία υποστηρίζουν την ιδέα ότι οι ευγενείς οικογένειες στην κοιλάδα ήταν ειδικοί στη χειροτεχνία και τις τελετουργίες και τα μέλη τους συχνά κατείχαν πολιτικές θέσεις. Κατά τον όγδοο αιώνα, την εποχή των τελευταίων δυναστικών ηγεμόνων, ο πληθυσμός της κοιλάδας διογκωνόταν. Πολλοί περισσότεροι άνθρωποι μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά να χτίσουν πέτρινα σπίτια και προγονικά ιερά διακοσμημένα με γλυπτές προσόψεις και σκαλιστά παγκάκια. Αυτό υποδηλώνει ότι ο ανταγωνισμός για γεωργική γη και άλλους πόρους επίσης αυξήθηκε. Αναμφίβολα ακολούθησαν αντίπαλες διεκδικήσεις και αγώνες εξουσίας, υπονομεύοντας τον έλεγχο των άλλοτε αδιαφιλονίκητων δυναστικών ηγεμόνων.

Η μελέτη των αστικών οικιστικών περιοχών της κοιλάδας είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παράθυρα για το πώς ήταν η ζωή των αρχαίων Μάγια του Κοπάν. Οι ερευνητές που ασχολούνται με την "οικιακή αρχαιολογία" χρησιμοποιούν πλέον τεχνικές όπως η λεπτομερής ανάλυση του εδάφους των αρχαίων νοικοκυριών, αναζητώντας στοιχεία για τις δραστηριότητες των ανθρώπων εκεί. Μπορεί κανείς να φανταστεί ολόκληρο το Copan ως μια ακμάζουσα μητρόπολη με τους ανθρώπους να εισέρχονται και να εξέρχονται από το κέντρο τις ημέρες της αγοράς και των φεστιβάλ. Ο καπνός και οι μυρωδιές από τις φωτιές μαγειρέματος κρέμονταν πάνω από τις οικιστικές ζώνες, καθώς οι άνθρωποι γέμιζαν τις μέρες τους με την προετοιμασία του φαγητού, την υφαντική και την κατασκευή κεραμικών, εργαλείων και κοσμημάτων. Οι ήχοι των μαστόρων και των γλυπτών που δούλευαν στα νέα κτίρια που ανεγείρονταν ή ανακαινίζονταν ακούγονταν παντού. Καθώς μαθαίνει κανείς περισσότερα για τους αρχαίους τρόπους ζωής, θαυμάζει τα επιτεύγματα των Μάγια και προβληματίζεται για τον τρόπο με τον οποίο τα έθιμα άλλαξαν ή παρέμειναν τα ίδια.

Τα τελευταία εκθέματα του Μουσείου Γλυπτικής του Κόπαν αναδεικνύουν γλυπτές προσόψεις και άλλα γλυπτά από οικιστικές περιοχές της κοιλάδας του Κόπαν. Η πρώτη από αυτές, που βρίσκεται ακριβώς νότια της Ακρόπολης και χαρακτηρίζεται ως Ομάδα 10L-2, ήταν η κατοικία της βασιλικής οικογένειας του Copan κατά την Ύστερη Κλασική περίοδο. Η δεύτερη βρισκόταν περίπου 25 χιλιόμετρα (16 μίλια) ανατολικά της Κύριας Ομάδας σε μια περιοχή που ονομάζεται Río Amarillo, όπου προφανώς πλούσιοι κάτοικοι αντέγραψαν πολλά από τα γλυπτά μοτίβα των αστικών γειτόνων τους. Ακολουθεί μια περιοχή που ονομάζεται Rastrojón, η οποία βρίσκεται ενάμισι μίλι (2 χιλιόμετρα) βορειοανατολικά του Principal Group. Είναι ο τόπος ενός σχετικά νέου αρχαιολογικού έργου που έχει κάνει μια πολλά υποσχόμενη αρχή για την επανασύνθεση πεσμένων ψηφιδωτών με σύμβολα του κεντρικού Μεξικού. Τέλος, συμπληρώνοντας την Ομάδα 9N-8, όπου στεγάζονται οι ειδικοί γραφείς στο Las Sepulturas, υπάρχει ένα γειτονικό συγκρότημα που ονομάζεται Ομάδα 8N-11, στο τέλος του ιερού Las Sepulturas που οδηγεί έξω από τον αστικό πυρήνα. Αυτή η ομάδα στέγαζε μια ελίτ οικογένεια ικανή να απασχολεί μερικούς από τους πιο εξειδικευμένους γλύπτες σε όλο το Copan. Στο μουσείο ανακατασκευάζονται τρεις προσόψεις κτιρίων από την ομάδα 10L-2, αυτές των δομών 29, 32 και 33. Κάθε μία έχει ένα πολύ διαφορετικό πρόγραμμα γλυπτικής που προσφέρει πληροφορίες για τη λειτουργία και το νόημα του κτιρίου. Η ομάδα 8Ν-11 παρουσιάζεται στα εκθέματα 56, 57 και 58.

Έκθεμα 49: Ομάδα 10L-2, Δομή 32

Η Δομή 32, μια κατοικία με τρία θολωτά δωμάτια και πάγκους ύπνου στην τελική φάση της κατασκευής της, ήταν διακοσμημένη με μερικά από τα ωραιότερα γλυπτά υψηλού ανάγλυφου στο Copan. Χτισμένο από τη βασιλική οικογένεια στα τέλη του όγδοου αιώνα, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Yax Pasaj Chan Yopaat, το κτίριο παρουσίαζε ένα εικονογραφικό θέμα του νερού και της γονιμότητας, που απεικονίζεται κυρίως από τρία επαναλαμβανόμενα μοτίβα: ανθρώπινα πρόσωπα με καλύμματα κεφαλής από νούφαρα, μάσκες θεών της βροχής και κάθετα στολίδια οροφής από νούφαρα. Στο έκθεμα 49, ανακατασκευάζεται η μπροστινή πρόσοψη του κεντρικού δωματίου των τριών. Στο κατώτερο τμήμα, που πλαισιώνει την είσοδο της πόρτας, απεικονίζονται δύο θεότητες με μύτη με χαρακτηριστικά τζάγκουαρ, όπως γρυλίζοντα στόματα και άγρια μάτια. Φορούν βαριές ωτοθήκες που βγάζουν φυτά. Αν και ανακατασκευάσαμε μόνο δύο μάσκες στο μουσείο, τέσσερις κοσμούσαν συνολικά το κτίριο. Οι άλλες δύο ήταν πιθανότατα τοποθετημένες στο υποστύλωμα που πλαισιώνει τη σκάλα, ακριβώς κάτω από τις μάσκες που εκτίθενται εδώ. Ίσως και οι τέσσερις να ήταν εικονικές ονομαστικές γλυφές για τον πρόγονο που ήταν θαμμένος σε μια παλαιότερη φάση του κτιρίου.

Στην επάνω πρόσοψη, έξι ανδρικές μορφές, τρεις η καθεμία μπροστά και πίσω, κάθονταν πάνω από μάσκες του Chahk, ή θεού της βροχής. Σε ένα μοτίβο που θυμίζει εκείνο της δομής 9Ν-82, του παλατιού του γραφιά, δύο μικρότερα κεφάλια και κορμοί θεών του ήλιου κοσμούσαν την ανατολική και τη δυτική πρόσοψη. Οι μακριές μύτες των μασκών και η βλάστηση από νούφαρα που φυτρώνουν από τα αυτιά τους τις χαρακτηρίζουν ως Chahk, τον θεό των Μάγια της βροχής, του κεραυνού και της αστραπής. Ένα παρόμοιο πλάσμα που απεικονίζεται στη στόκο διακόσμηση στο Παλένκε αναφέρεται μερικές φορές ως το τέρας των νούφαρων. Ο Karl Taube σημείωσε τη συσχέτιση αυτού του πλάσματος με τον αριθμό 13, που ίσως αντιστοιχεί στον υδάτινο παράδεισο μεταξύ των 13 επιπέδων του ουρανού και των 9 του κάτω κόσμου. Ένας συναφής όρος της Γιουκατάκα είναι ο xikin chahk, που μεταφράζεται ως flor aquatica, ή φυτό του νερού, και περιγράφεται στα λεξικά ως "το αυτί του Chahk", κάτι που φέρνει στο νου τις περγαμηνές βλάστησης από νούφαρα που είναι προσαρτημένα στα αυτιά. Σε έναν βωμό που οι ανασκαφείς του Μουσείου Peabody το 1892 βρήκαν πεσμένο από το εσωτερικό της Δομής 32 (βωμός ΣΤ'), οι επιγραφείς έχουν εντοπίσει το ιερογλυφικό όνομα Chahk, ίσως μία από τις κύριες θεότητες-προστάτες της ευγενούς οικογένειας.

Δύο προηγούμενες εκδοχές της Δομής 32 βρίσκονται κάτω από την τελική φάση κατασκευής. Η πρωιμότερη δομή σε αυτό το σημείο φαίνεται να αποτελείτο από ένα δωμάτιο στην κορυφή μιας μακράς πλατφόρμας, επίσης με κατεύθυνση προς το βορρά, όπως και τα μεταγενέστερα κτίρια. Δεν βρέθηκαν τάφοι, προσφορές ή γλυπτά που να σχετίζονται με αυτή τη φάση.

Στη δεύτερη, ή μεσαία, φάση της κατασκευής ανήκε ένας τάφος που οι εργάτες του Peabody αποκάλυψαν κάτω από την κεντρική σκάλα του κτιρίου τη δεκαετία του 1890. Αν και είχε λεηλατηθεί στην αρχαιότητα, πρέπει κάποτε να περιείχε τα λείψανα ενός επιφανούς προσώπου. Ο Andrews πιστεύει ότι το κτίριο της δεύτερης φάσης ήταν ταφικός ναός και όχι κατοικία όπως η τελική εκδοχή. Παρ' όλα αυτά, οι γλυπτικές διακοσμήσεις του εξέφραζαν ένα θέμα εντυπωσιακά παρόμοιο με εκείνο του μεταγενέστερου κτιρίου. Περιλαμβάνουν ένα ανθρώπινο κεφάλι με κεφαλόδεσμο από νούφαρο, κάθετα στολίδια οροφής από νούφαρο και ένα ψάρι που αφέθηκε ως αφιερωματική προσφορά σε έναν θάλαμο με πέτρινη επένδυση όταν σφραγίστηκε το δάπεδο του τελικού κτιρίου. Όπως αναφέρθηκε στο κεφάλαιο 10, το ψάρι μοιάζει έντονα με το ψάρι που είναι σκαλισμένο πάνω από τη δυτική πόρτα του οικοδομήματος 22Α στην Ακρόπολη, το οποίο πιστεύεται ότι ήταν ένα ύστερο κλασικό συμβούλιο, ή popolna, για την πολιτεία του Copan. Τμήματα άλλων λίθινων ψαριών βρέθηκαν σε ανασκαφές άλλων κοντινών κατασκευών στην πλατεία. Πιστεύεται ότι το ιερογλυφικό του ψαριού ήταν τοπωνύμιο αυτής της κοινότητας, η οποία πιθανότατα εκπροσωπούνταν στο σπίτι του συμβουλίου, συνεδριάζοντας με τον ηγεμόνα.

Τα μοτίβα ψάρι, νούφαρο και Chahk μου υποδηλώνουν ότι η ομάδα 10L-2 είχε ισχυρή σχέση με το σύστημα διαχείρισης νερού του Copan. Οι αρχαίοι γλύπτες των Μάγια συχνά χάραζαν σύμβολα που αντικατόπτριζαν τα ονόματα και τα επαγγέλματα των ανθρώπων σε καλύμματα κεφαλής και σε τοπωνύμια. Μια μεγάλη δεξαμενή νερού βρισκόταν νότια της Ομάδας 10L-2 και πιστεύω ότι η διαχείριση του νερού αποτελούσε σημαντικό μέρος της καθημερινής και τελετουργικής ζωής των ανθρώπων που ζούσαν νότια της Ακρόπολης. Η μηχανική διευθέτηση της αποχέτευσης του πόσιμου νερού από τους ναούς και τις πλατείες της Ακρόπολης στις δεξαμενές απαιτούσε προσεκτικό σχεδιασμό και σημαντική τεχνογνωσία. Όπως έχει αναφέρει ο Elliot Abrams στις μελέτες του για τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι χωρικοί έχτισαν το Copan, φαίνεται ότι αυτοί οι αρχιτέκτονες και μηχανικοί χαίρουν μεγάλης εκτίμησης και ρύθμιζαν τη λήψη σημαντικών αποφάσεων στην κυβέρνηση του Copan. Το νερό από την Ακρόπολη παραγόταν μεταφορικά από τα βουνά και τις κοιλάδες που οι αρχαίοι Μάγια δημιούργησαν τεχνητά με τη μορφή των ναών και των αυλών τους. Οι απορροές από αυτά τα κατασκευασμένα χαρακτηριστικά παρομοιάζονταν με γλυκό νερό από ορεινές πηγές και σπήλαια και επομένως ήταν καθαρότερο από το νερό από ρυάκια ή λίμνες.

Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει καμία συμφωνημένη ανάγνωση του γλυφού των ψαριών μεταξύ των επιγραφικών. Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι σχετίζεται αυστηρά με τη γονιμότητα και την κοσμολογία και ότι δεν είναι καθόλου τοπωνύμιο. Ο Andrews και εγώ έχουμε προτείνει, ωστόσο, ότι θα μπορούσε να διαβαστεί ως "κανάλι" (ή "cai nal"), "τόπος των ψαριών". Αυτό θα μπορούσε σίγουρα να αναφέρεται σε μια λίμνη, όπως η δεξαμενή, και είναι επίσης πιθανό ότι οι αρχαίοι κάτοικοι των Μάγια εκτρέφανε εκεί ψάρια. Ίσως οι άνθρωποι της ομάδας 10L-2 να ήταν φύλακες του cai nal, του τόπου των ψαριών, μεταξύ άλλων καθηκόντων. Πιστεύω ότι η κεφαλόδεσμος με τα νούφαρα ήταν σημάδι ενός επαγγέλματος διαχείρισης του νερού σε όλη την περιοχή των Μάγια. Είναι ενδιαφέρον ότι στο Copan, η κόμμωση με νούφαρα έγινε όλο και πιο δημοφιλής στις γλυπτικές απεικονίσεις κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Yax Pasaj Chan Yopaat, ο οποίος έζησε, και ίσως μεγάλωσε, ως κάτοικος της ομάδας 10L-2.

Έκθεμα 51: Ομάδα 10L-2, δομή 33

Το επόμενο κτίριο της ομάδας 10L-2 που εκτίθεται στο μουσείο είναι σχετικά πρώιμο (179). Η αρχιτεκτονική στρωματογραφία και τα στιλιστικά στοιχεία, όπως η αραιή γλυπτική με χαμηλό ανάγλυφο, υποδηλώνουν ότι ήταν ταυτόχρονο με τη δεύτερη φάση κατασκευής της Δομής 32. Αυτό το ταπεινό κτίριο ονομάζεται Δομή 33 Νότια και ήταν το μόνο διακοσμημένο κτίριο από τα τρία του συγκροτήματος Δομή 33, το οποίο βρισκόταν στη δυτική πλευρά της κύριας πλατείας στην ομάδα 10L-2. Αν και ολόκληρη η πλατφόρμα που στήριζε τις κατασκευές ήταν αρκετά μεγάλη, αυτό το νοτιότερο κτίριο ήταν πολύ μικρό.

Η Δομή 33 νότια ήταν σαφώς ένα δωμάτιο ύπνου, διότι το μεγαλύτερο μέρος της ήταν γεμάτο με ένα μεγάλο, σε σχήμα Γ, παγκάκι. Το κυρίαρχο μοτίβο του, σκαλισμένο στο ανώτερο καλούπι, είναι οι "διασταυρούμενες δέσμες" (που πιθανώς αντιπροσωπεύουν δέσμες καλαμιών ή καλαμιών), οι οποίες συνδυάζονται είτε με μια κυκλική δέσμη καθρέφτη που ολοκληρώνεται με ένα σήμα έτους είτε με μάτια Tlaloc που περιβάλλονται από παπύρους και ολοκληρώνεται με ένα σήμα na (σπίτι) (180). Πάνω από την πόρτα και στο πίσω μέρος του κτιρίου, ένα μεγάλο σημάδι έτους πάνω από ένα αστέρι στηρίζεται στο κάτω καλούπι (181). Το καλούπι σε αυτό το κτίριο μπορεί να αποτελούσε μέρος του γλυπτικού μηνύματός του, διότι φαίνεται να είναι μια κορδέλα στην οποία είναι στερεωμένα μοτίβα σαν να είναι μενταγιόν. Αυτή η εικόνα θυμίζει την ιδέα των Μάγια για τα κτίρια ως προσωποποιημένα όντα, με προσωπικότητες και πνεύματα. Όταν τα σπίτια είχαν στέγη με ψάθα, το δέσιμο της ψάθας αναφερόταν ως δέσιμο της κατασκευής, στην ουσία, το δέσιμο της κορδέλας της. Αυτό φαίνεται να υπονοείται στη δομή 33. Αυτό το ασυνήθιστο μοτίβο φαίνεται να σχετίζεται στενά με τα σύμβολα πεταλούδας και έτους που βρέθηκαν στις πολύχρωμες σελίδες πολύ μεταγενέστερων κωδίκων του κεντρικού Μεξικού, και μπορεί να είχε ημερολογιακή σημασία και το 800 μ.Χ. (182). Σύντομα, κάθετα στολίδια που αναπαριστούσαν φτερά κάλυπταν την οροφή αυτής της μικροσκοπικής κατασκευής.

Έχουν δοθεί διάφορες ερμηνείες για τα μοτίβα σε αυτό το κτίριο, συμπεριλαμβανομένης της άποψης ότι τα σημάδια na το σήμαιναν ως το σπίτι μιας γυναίκας και οι σταυρωτές δέσμες ίσως το χαρακτήριζαν ως το σπίτι της βασίλισσας μητέρας. Αυτή η ερμηνεία παρατείνει την ερμηνεία περισσότερο από όσο μπορεί να επιβεβαιωθεί επί του παρόντος. Πιθανώς, πριν ο Yax Pasaj Chan Yopaat αναλάβει την εξουσία ως δέκατος έκτος κυβερνήτης, αυτό το οικιστικό κτίσμα προστέθηκε στην πλατεία της ομάδας 10L-2. Ο κάτοχός της πιθανότατα είχε ισχυρούς δεσμούς με τη δυναστική γραμμή, επειδή του επιτρεπόταν να επιδεικνύει εικονογραφία που σχετιζόταν με τον ιδρυτή. Οι σταυρωτές δεσμίδες, οι καθρέφτες και τα μοτίβα Tlaloc σχετίζονται με κεντρικά μεξικανικά μοτίβα που αφορούν την τελετή της Νέας Φωτιάς, όπως συναντώνται στις τελικές εκδοχές των δομών 26 (κυβερνήτης 15) και 16 και στο βωμό Q (κυβερνήτης 16) στην Ακρόπολη. Η προγενέστερη Δομή 33 φαίνεται να ήταν ο πρόδρομος στις γλυπτικές διακηρύξεις της δυναστικής γραμμής που επιβεβαίωναν τη σχέση της με το κεντρικό Μεξικό και με την τελετή αυτή, η οποία τελούνταν προηγουμένως στο Τεοτιχουακάν.

Στο μουσείο, αποφασίσαμε ότι η Δομή 33 ήταν ο καλύτερος υποψήφιος για να αναπαραστήσουμε το επιχρισμένο και ζωγραφισμένο εξωτερικό ενός λιθόκτιστου κτιρίου, ώστε να προσεγγίσουμε για τους επισκέπτες τον τρόπο με τον οποίο οι δομές πιθανώς εμφανίζονταν στην αρχαιότητα. Σήμερα, στα περισσότερα κτίρια βλέπει κανείς τους μεμονωμένους πέτρινους όγκους εκτεθειμένους, αλλά στην αρχαιότητα η υφή της πέτρας και του κονιάματος ήταν κρυμμένη κάτω από ένα λείο στρώμα σοβά. Τα περίπλοκα γλυπτά που εκτιμούν τώρα οι θεατές συχνά αποκρύπτονταν μετά από πολλά επιχρίσματα. Αν και έχουν βρεθεί υπολείμματα στόκου και χρώματος σε πολλά άλλα γλυπτά, δεν βρήκαμε ίχνη χρώματος που να έχουν διατηρηθεί στην Δομή 33. Το χρωματικό μας σχήμα για το μοτίβο με το σήμα του έτους πάνω από την πόρτα είναι καθαρά υποθετικό, προερχόμενο από μια παρόμοια αναπαράσταση στον Codex Nuttall.

Τεκμήριο 52 Ομάδα 10L-2, Δομή 29

Η δομή 29 είναι μια μεγάλη δομή σχήματος Γ στην υπερυψωμένη βόρεια ταράτσα της ομάδας 10L-2. Τόσο η δεσπόζουσα θέση της κατασκευής πάνω από την ομάδα όσο και η έντονα διακοσμημένη πρόσοψή της υποδηλώνουν τη μεγαλοπρέπεια και τη σημασία της. Ενσωματωμένα στην αρχιτεκτονική και τη γλυπτική υπάρχουν πολλά σύμβολα με ουράνιες αναφορές. Φαίνεται ότι το κτίριο ήταν ένας προγονικός ναός, που σχετιζόταν με τον συμβολισμό του θανάτου και το βασίλειο των προγόνων. τα μακρόστενα, θολωτά δωμάτια είχαν βαθμιδωτές εσωτερικές κόγχες στους τοίχους αντί για πάγκους ύπνου, υποδηλώνοντας μια τελετουργική παρά μια οικιστική λειτουργία. Είναι σημαντικό ότι υπήρχαν εννέα από αυτές τις εσωτερικές κόγχες, υποδηλώνοντας τα εννέα επίπεδα του κάτω κόσμου. Σκαλιστή διακόσμηση εμφανιζόταν επίσης στο εσωτερικό των δωματίων, κάτι που είναι ασυνήθιστο. Αποτελούνταν από κυκλικές κηλίδες ιαγουάρου που εμφανίζονταν κοντά στο μεσαίο καλούπι και συνέχιζαν προς τα πάνω προς την οροφή. Στην τέχνη των Μάγια ο νυχτερινός ουρανός αναπαρίστατο ως γούνα ιαγουάρου, οπότε το μοτίβο αυτό είχε πιθανώς σκοπό να μετατρέψει το εσωτερικό σε ένα έναστρο νυχτερινό ουρανό.

Κατά τη διάρκεια της ανασκαφής της Δομής 29, η ομάδα PAAC έδωσε μεγάλη προσοχή στην καταγραφή των ακριβών θέσεων των πεσμένων κομματιών γλυπτού (183). το κτίριο προσέφερε μια ιδανική κατάσταση, επειδή η πεσμένη πρόσοψή του είχε μείνει σχετικά ανέγγιχτη από την κατάρρευσή του. Σχεδόν όλο το γλυπτό βρισκόταν εκεί που είχε πέσει, με το πρόσωπο προς τα κάτω και καλυμμένο με συντρίμμια τοίχου και συσσωρευμένο χώμα αιώνων. Αυτό το είδος διατήρησης μας επέτρεψε να ανακατασκευάσουμε την πρόσοψη με σημαντική ακρίβεια. Είχαμε επίσης την τύχη ότι όταν τα γλυπτά έπεφταν από τη δυτική πρόσοψη στην αρχαιότητα, αποκολλούνταν μαζικά από τον τοίχο, ίσως από ένα μοναδικό γεγονός, όπως ένας σεισμός. Προτού ανασηκωθεί ένα μεμονωμένο κομμάτι από το έδαφος, οι ανασκαφείς αφαίρεσαν οριζόντια τα υπερκείμενα για να αποκαλύψουν όλα τα γλυπτά που είχαν πέσει μαζί. Καταρτίστηκαν χάρτες και φωτογραφίες, με τις θέσεις των πεσμένων γλυπτών να σημειώνονται προσεκτικά σε κάθε ανασκαφική μονάδα. Όταν άρχισε η ανύψωση, κάθε ημιτελές κομμάτι τοποθετήθηκε στο έδαφος δίπλα στα άλλα με τα οποία είχε πέσει. Χρειάστηκαν πολλές ημέρες επίπονης εργασίας για να αφαιρεθεί και να ανακατασκευαστεί όλο το γλυπτό. Στο τέλος, επανατοποθετήσαμε το ανώτερο τμήμα της δυτικής πρόσοψης στο έδαφος, πλήρες ακόμη και με τις απλές πέτρες του τοίχου στα κενά μεταξύ των γλυπτών. Αυτή η ανακατασκευή βρίσκεται ακόμη στη θέση της στο χώρο, δίπλα στη δομή 29. Επειδή τα μοτίβα επαναλαμβάνονταν πανομοιότυπα σε όλο το κτίριο, η προσπάθεια αυτή μας επέτρεψε να ανακατασκευάσουμε τα γλυπτά στις άλλες πλευρές, τα οποία είχαν πέσει με λιγότερο τακτοποιημένο τρόπο.

Στην ανατολική πλευρά της πλατφόρμας που στήριζε την Δομή 29, μια σκάλα οδηγούσε στο κτίριο. Τη βορειοανατολική και τη νοτιοανατολική γωνία της πλατφόρμας διακοσμούσαν δύο σκελετωμένα κεφάλια δράκων ή μάσκες θανάτου (βλ. κεφάλαιο 6, έκθεμα 25). Αυτά τα κεφάλια ίσως χρησίμευαν για να προσωποποιήσουν την πλατφόρμα ως μέρος του κάτω κόσμου.

Η νότια πρόσοψη της Δομής 29 ήταν η μόνη πλευρά που είχε γλυπτά στο κατώτερο τμήμα της, και αυτή είναι η πρόσοψη που ανακατασκευάσαμε για να εκθέσουμε στο μουσείο. Το έντονα διακοσμημένο ανώτερο τμήμα της παρουσιάζει ενδείξεις ενός προγονικού ηλιακού cartouche που επαναλαμβανόταν 10 φορές γύρω από το κτίριο. Μεταξύ των cartouches, που ακουμπούσαν κατά μήκος της κάτω καλούπας, υπήρχαν 13 βαθμιδωτές κόγχες (δύο φαίνονται στις γωνίες στο έκθεμα 52) που μπορεί να υποδηλώνουν τις εισόδους των σπηλαίων στα 13 επίπεδα του ουρανού. Ερμηνεύω ότι η βαθμιδωτή κόγχη αναπαριστά το μισό ενός τετράφυλλου ή τετράλοβου συμβόλου που η Linda Schele ονόμασε ol, το οποίο θεωρούνταν πύλη προς τον υπερφυσικό κόσμο. Στην ερμηνεία μου, το αόρατο μισό νοείται ως κρυμμένο κάτω από το αρχιτεκτονικό καλούπι, το οποίο σε αυτό το κτίριο χρησίμευε ως γραμμή του ορίζοντα. Πιστεύω ότι αυτό απεικονίζει μια αρχαία πεποίθηση των Μάγια που καταγράφηκε από την Karen Bassie-Sweet, ότι δηλαδή τα 13 επίπεδα του ουρανού και τα 9 επίπεδα του κάτω κόσμου προσεγγίζονταν μέσω σπηλαίων στον ορίζοντα.

Γεμίζοντας τα κενά μεταξύ των κόγχων και των καρτουσών υπάρχουν πολυάριθμοι κύλινδροι σε σχήμα τεμπέλη-σχήματος που συμβολίζουν τα σύννεφα, τα οποία στροβιλίζονται με τον τρόπο που η ομίχλη αγκαλιάζει τις πλαγιές των λόφων και τον ορίζοντα κατά την ανατολή του ήλιου. Καθορίζουν το φόντο και δημιουργούν μια ατμόσφαιρα μέσα στην οποία εκτυλίσσεται αυτή η σκηνή της μεταμόρφωσης των προγόνων. Όταν οι κάτοικοι της ομάδας 10L-2 καλούσαν τους προγόνους τους σε τελετουργίες και τελετές, ο καπνός από το θυμίαμα μιμούνταν τα σύννεφα και την ομίχλη και μετέφερε το μήνυμά τους στους προγόνους. Τα ομοιώματα μικρών σπιτιών που σχετίζονται με τη Δομή 29 δείχνουν καπνό να κατσαρώνει από τα κεφάλια των θεοτήτων της φωτιάς (184). Σύμφωνα με τον David Stuart, κάθε μοντέλο στο έκθεμα 53 χαρακτηρίζεται ως "ιερό-οικία-προσκυνητάρι", ένας χώρος ύπνου (wayabil) για ένα πνεύμα-σύντροφο.

Στο κάτω πινάκιο της νότιας πρόσοψης υπάρχει ένα σύμπλεγμα τριών πανομοιότυπων μοτίβων που είχαν πέσει μαζί στη βεράντα ακριβώς μπροστά από τον νότιο τοίχο. Το μοτίβο είναι οι σταυρωτές δέσμες, το λεγόμενο σήμα του ιδρυτή που είναι γνωστό από τα ιερογλυφικά κείμενα του Copan (185). Αυτό είναι το μοναδικό παράδειγμα ιερογλυφικού που σχετίζεται άμεσα με τη Δομή 29. Πιστεύω ότι αυτό το μοτίβο, που δεσμεύεται από σημάδια έτους πάνω και κάτω, είναι η "δέσμη των ετών", ή xuihmopilli, σύμβολο που έχει τεκμηριωθεί τόσο καλά για την τελετουργία της Νέας Φωτιάς που γιορτάζεται στην ορεινή Μεσοαμερική στο τέλος κάθε ημερολογιακού κύκλου 52 ετών. Το σύμβολο των σταυρωτών δεσμίδων που ολοκληρώνεται με το στρογγυλό "πρόσωπο" είναι ένα γλυφικό (που πιθανώς αντιπροσωπεύει έναν καθρέφτη) που συναντάται στο κείμενο του βωμού Q. Το συνδυασμένο μοτίβο συνδέεται συνήθως με την κυρίαρχη δυναστεία στο Copan και το ιδρυτικό γεγονός που πραγματοποιήθηκε από τον K'inich Yax K'uk' Mo'. Η εμφάνιση αυτών των μοτίβων στην Δομή 29 μπορεί να υποδηλώνει τον εορτασμό τριών 52ετών κύκλων.

Η ασυνήθιστη τοποθέτηση αυτών των μοτίβων στο κατώτερο τμήμα, μαζί με το βαθύ ανάγλυφό τους, τα διαφοροποιεί από τις εικόνες της ανώτερης πρόσοψης. Φαίνεται ότι χαρακτηρίζουν το κτίριο αυτό ως προγονικό ναό που τιμά την κυρίαρχη δυναστεία και συνδέει τους κατοίκους της ομάδας 10L-2 με την K'inich Yax K'uk' Mo'.

Στην κορυφή της οροφής της δομής 29 υπήρχαν όρθια στολίδια με τη μορφή στυλιζαρισμένων λουλουδιών. Καθένα έχει ένα ανεστραμμένο, κομμένο σύμβολο ik στην όψη του, το οποίο σημαίνει την απουσία αναπνοής, μια μεταφορά για το θάνατο. Το νερό από την οροφή διέρρεε από δύο πέτρινα κανάλια αποστράγγισης στη βόρεια και δυτική πλευρά της κατασκευής. Στην ουσία, η οροφή, όπου συγκεντρώνονταν το νερό και από την οποία φύτρωναν πέτρινα λουλούδια, προσομοίαζε έναν υδάτινο παράδεισο, τον τελικό τόπο ανάπαυσης των ψυχών των προγόνων.

Έκθεμα 54: Μοτίβα του Río Amarillo

Ένας παραπόταμος που ονομάζεται Río Amarillo δανείζει το όνομά του στον αρχαιολογικό χώρο στις όχθες του, περίπου 25 χιλιόμετρα ανατολικά του κεντρικού κέντρου του Copan. Ο ίδιος ποταμός γίνεται ο ποταμός Copan καθώς εισέρχεται στην κοιλάδα Copan, και χωρίς αμφιβολία χρησίμευε ως σύνδεσμος επικοινωνίας και μεταφοράς μεταξύ των δύο περιοχών. Ο Sylvanus Morley ανέφερε για πρώτη φορά την τοποθεσία στο έργο του Inscriptions at Copan. Στην εποχή του ήταν επίσης γνωστή στους ντόπιους ως La Cantellada, "η πέτρινη πηγή".

Η πρώτη μεγάλη κατασκευαστική φάση της τοποθεσίας ήρθε κατά την Πρώιμη Κλασική περίοδο (μ.Χ. Μεταξύ των ετών 250 και 600, εμφανίστηκαν στο Copan τα πρώτα γνωστά γλυπτά του ηγεμόνα 12. Δύο ορθογώνιοι βωμοί ανακαλύφθηκαν από τον Morley το 1913 και εκτίθενται σήμερα στο Περιφερειακό Αρχαιολογικό Μουσείο του Copan. Είναι χαραγμένοι με το όνομα του Κυβερνήτη 12 και φέρουν το έμβλημα του Copan. Ο ένας βωμός αναφέρει τον ιδρυτή της δυναστείας, τον K'inich Yax K'uk' Mo'. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η τοποθεσία ήταν παραπόταμος του Ρίο Αμαρίγιο, όπως ακριβώς και ο ποταμός. Το Copan παρέμεινε υπό την επιρροή της κυρίαρχης δυναστείας καθ' όλη τη διάρκεια της Ύστερης Κλασικής περιόδου, αλλά δεν έχουν βρεθεί επιγραφές που να δίνουν το όνομα του τοπικού κυβερνήτη ή την κυβερνητική γενιά. Γλυπτά από τις προσόψεις των κτιρίων υποδεικνύουν ότι η κυβερνώσα οικογένεια είχε άμεσους δεσμούς με τη βασιλική δυναστεία του Copan.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, μια αρχαιολογική ομάδα υπό τη διεύθυνση του Gary Pahl διεξήγαγε ανασκαφές στο Rio Amarillo για να προσδιορίσει πόσο καιρό ζούσαν εκεί οι άνθρωποι και να βρει νέες επιγραφές. Δεν βρήκαν καμία, αλλά οι εργασίες αποκάλυψαν την παρουσία εξελιγμένων ψηφιδωτών γλυπτών προσόψεων σε διάφορα κτίρια. Ένα από αυτά, η Δομή 5, απειλούνταν από το ποτάμι και ορισμένα από τα γλυπτά του είχαν ήδη πέσει στην κοίτη του ποταμού.

Μέχρι τη δεκαετία του 1990, η μοίρα της Δομής 5 φαινόταν δυσοίωνη. Περισσότερα γλυπτά έπεφταν στο ποτάμι με κάθε περίοδο βροχής. Κατόπιν αιτήματος του IHAH, ο Bill Fash έβαλε τον αρχαιολόγο William Saturno, τότε μεταπτυχιακό φοιτητή του, να επεκτείνει την προηγούμενη ανασκαφική στρατηγική του Pahl, ανασκάπτοντας νέους λάκκους της πλατείας, περιοχές με τύμβους σπιτιών και τη δυτική πλευρά της Δομής 5. Αυτές οι έρευνες εξασφάλισαν άφθονα νέα δεδομένα με τα οποία θα μπορούσαν να ανακατασκευαστούν διάφορα μοτίβα από αυτή τη δομή. Με την κατασκευή ενός τοίχου, έγιναν προσπάθειες να σταματήσει η κοπή του ποταμού από την περαιτέρω διάβρωση του κτιρίου.

Η δομή 5 ήταν έντονα διακοσμημένη με ποικίλα μοτίβα, τα περισσότερα από τα οποία εμφανίστηκαν και σε άλλα κτίρια στο Copan. Ωστόσο, δεν ήταν όλα αναμεμειγμένα μεταξύ τους όπως σε αυτό το κτίριο. Οι αρχιτέκτονες και οι μαστόροι του Rio Amarillo δανείστηκαν λίγο από καθένα από τα διάφορα κτίρια και δημιούργησαν ένα σύνθετο μήνυμα. Στο ανώτερο ταμπλό, τουλάχιστον έξι μάσκες witz περικύκλωναν το κτίριο και πάνω από τις μάσκες κάθονταν εικόνες ανθρώπινων μορφών ντυμένων με την πολεμική ενδυμασία των Τεοτιχουακάν. Κάθε μία φορούσε ένα περίτεχνο φτερωτό κάλυμμα κεφαλής, όχι διαφορετικό από εκείνα της δομής 9N-82 στο Las Sepulturas. Τα ανώτερα τμήματα αυτών των μορφών, συμπεριλαμβανομένων των κεφαλών, λεηλατήθηκαν από τον χώρο κάποια στιγμή στο παρελθόν- μόνο τα πόδια και τα οσφυοκάμαρα παρέμειναν και βρέθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών.

Μεμονωμένα μοτίβα, όπως πρόσωπα ατζάου, ασπίδες πολεμικού φιδιού, κρανία και σταυρωτές δέσμες κοσμούσαν άλλα τμήματα της Δομής 5 ή πιθανώς μιας κοντινής δομής. Η ασπίδα του πολεμικού φιδιού του Rio Amarillo θυμίζει τις ασπίδες του K'inich Yax K'uk' Mo που διακρίνονται στο βωμό Q και στη δομή 16, τον προγονικό του ναό. Τα κρανία μπορεί να προέρχονται από ένα μικρό ράφι κρανίων παρόμοιο με αυτό που υπάρχει στο πάνελ της σκάλας στη Δομή 16. Ένα τέτοιο στοιχείο θα μπορούσε να κοσμούσε τα σκαλοπάτια της μεγαλύτερης δομής στο Rio Amarillo, αλλά δεν έχει διεξαχθεί ανασκαφή για να επιβεβαιωθεί αυτό.

Το γλυπτό του Rio Amarillo διακρίνεται εύκολα από το γλυπτό του Copan από μια διαφορά στην πέτρα. Η πέτρα του Rio Amarillo είναι ένας πυκνότερος, γκρίζος ηφαιστειακός τόφφος. Το χώμα στην περιοχή, ωστόσο, περιέχει σε μεγάλο ποσοστό οξείδιο του σιδήρου, το οποίο βάφει τη γκρίζα πέτρα αισθητά κόκκινη, όταν τα δύο έρχονται σε επαφή. Αυτό οδήγησε στη λανθασμένη πεποίθηση ότι το αρχικό χρώμα των λίθων ήταν κόκκινο. Είναι χαρακτηριστικό ότι δεν υπάρχει ίχνος ασβεστοκονιάματος σε κανένα από τα γλυπτά της Δομής 5. Η υπόθεση είναι ότι οι οικοδόμοι εκμεταλλεύτηκαν την κόκκινη γη όχι μόνο ως κονίαμα αλλά και ως αργιλικό στρώμα φινιρίσματος με το οποίο επικάλυψαν τις επιφάνειες των πέτρινων γλυπτών. Αυτό μπορεί να ήταν ένας οικονομικός τρόπος για να μιμηθούν τις επεξεργασίες με κόκκινο ασβέστη στο Copan και αλλού.

Εκθέματα 56-58 Ομάδα 8Ν-11, κατασκευές 8Ν-66C και 8Ν-66S

Τα εκθέματα στο Μουσείο Γλυπτικής του Copan παρουσιάζουν την Κύρια Ομάδα και όλες τις ερευνημένες οικιστικές ομάδες που έχουν καλά τεκμηριωμένα προγράμματα γλυπτικής. Η τελευταία ομάδα εκθεμάτων αναδεικνύει γλυπτά προσόψεων από μια μεγάλη ομάδα στο ένα άκρο του sacbe, ή της υπερυψωμένης οδού, που συνδέει την οικιστική ζώνη Sepulturas με την Κύρια Ομάδα (189). Τα γλυπτά που εκτίθενται αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια δύο ανασκαφικών περιόδων, η πρώτη το 1981 υπό την Evelyn Rattray του Universidad Nacional Autónoma de México και η δεύτερη στις αρχές της δεκαετίας του 1990 υπό τον David Webster του Pennsylvania State University. Τα ανασκαφικά κομμάτια έχουν αντιστοιχιστεί με άλλα που είχε συλλέξει πολύ νωρίτερα η IHAH και είχαν τοποθετηθεί σε αποθήκες.

Βλέποντας τα γλυπτά της ομάδας 8Ν-11, εντυπωσιάζεται κανείς αμέσως από τις ανώτερες ικανότητες των γλυπτών στη γλυπτική. Έδωσαν άφθονη προσοχή σε κάθε λεπτομέρεια, όπως οι τούφες των μαλλιών και τα λεπτεπίλεπτα χαραγμένα καρούλια αυτιών. Ο σκαλιστός πάγκος από το κεντρικό κτίριο της ομάδας (8N-66C) είναι μια απολαυστική ολόσωμη αναπαράσταση μιας ουράνιας ζώνης των Μάγια, ένα από τα ωραιότερα παραδείγματα καλλιτεχνικής τέχνης από την κοιλάδα Copan (190). Τέσσερις ουράνιες εικόνες από τον πάγκο, που αντιστοιχούν στις τέσσερις καρδιακές κατευθύνσεις, επιλέχθηκαν για να διακοσμήσουν την πτυσσόμενη οροφή του μουσείου.

Οι αρχαιολόγοι περιγράφουν την ομάδα 8N-11 ως "υποβασιλική" ομάδα ελίτ νοικοκυριών, που σημαίνει ότι ήταν η κατοικία ενός πλούσιου ευγενούς και της ευρύτερης οικογένειάς του. Ο Ντέιβιντ Γουέμπστερ της έδωσε το παρατσούκλι "Skyband Group", αν και αυτό δεν αποτελεί μετάφραση ενός ονόματος των Μάγια και δεν εμφανίζεται ως τίτλος ή ετικέτα σε κανένα μνημείο ή δομή. Η ομάδα των πλούσια διακοσμημένων κατασκευών ξεχώριζε στο τέλος της γέφυρας στην πυκνοκατοικημένη ζώνη Las Sepulturas, λίγο περισσότερο από μισό μίλι (1 χιλιόμετρο) από τον αστικό πυρήνα. Ενώ πολλές ομάδες Sepulturas έχουν πολλαπλές αυλές, η ομάδα 8N-11 είχε μόνο μία αυλή που περικλείεται από τις μεγαλύτερες κατασκευές της. Δίπλα στα κυρίαρχα κτίρια της αυλής υπήρχαν μικρότερα, δευτερεύοντα διαμερίσματα που σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της αρχαιολόγου Λίζα Κόλινς μπορεί να ήταν διαμερίσματα σκλάβων. Τα στοιχεία για την κατασκευή και τους ανθρώπους που ζούσαν στην ομάδα χρονολογούνται κυρίως από την Ύστερη Κλασική εποχή των δύο τελευταίων δυναστικών ηγεμόνων.

Από τα έξι κύρια κτίρια που περιβάλλουν την αυλή 8Ν-11, μόνο τρία έχουν ανασκαφεί στην ανατολική πλευρά: Τα κτίσματα 8N-66N (βόρεια), 8N-66C (κεντρικό) και 8N-66S (νότια). Τα υπόλοιπα, επίσης, μπορεί κάποτε να αποκαλύψουν γλυπτικές προσόψεις ή ιερογλυφικές επιγραφές, αν ερευνηθούν. Το μικρότερο κτίριο από τα τρία, η δομή 8N-66N δεν είχε γλυπτή πρόσοψη αλλά μια αχυρένια στέγη, όπως και όλες οι μικρότερες κατασκευές της ομάδας. Οι γλυπτές προσόψεις στις δομές 8N-66C και -66S δείχνουν ότι ο ευγενής αυτής της κατοικίας είχε αρκετό κύρος ώστε να απασχολεί εργατικό δυναμικό από μαστόρους και γλύπτες αντίστοιχο με εκείνο που ανέγειρε κτίρια για τη βασιλική οικογένεια στην ομάδα 10L-2. Η γλυπτική είναι ακόμη και ελαφρώς πιο περίτεχνη από εκείνη της γειτονικής ομάδας 9N-8, του παλατιού του γραφιά. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ηγεμόνα 16, πολλές ομάδες κατοικιών άρχισαν να ανεγείρουν διακοσμημένες προσόψεις. Αυτό μπορεί να υποδηλώνει τον καταμερισμό της εξουσίας, ίσως λόγω της ολοένα και πιο απαιτητικής τάξης των ευγενών, ή μπορεί να είναι απόδειξη ότι οι μαστόροι απέκτησαν κύρος και διακόσμησαν τις δικές τους ενώσεις.

Μια πλήρης μετωπική ανακατασκευή της δομής 8N-66S εκτίθεται στο μουσείο γλυπτικής ως έκθεμα 56. Στο κατώτερο επίπεδο, που πλαισιώνει την είσοδο, υπάρχουν δύο μάσκες που περιβάλλονται από βλάστηση. Τα φυτά με νούφαρα πλαισιώνουν ορθογώνιους χώρους για τις μάσκες με τα άγρια μάτια και βλάστηση φυτρώνει από τα αυτιά και τα κεφάλια τους. Δυστυχώς, οι προεξέχουσες μύτες τους δεν βρέθηκαν ποτέ (μόνο οι τενόντες), παρά την αξιοσημείωτη συνοχή των πεσμένων ψηφιδωτών κομματιών στην πλατφόρμα ακριβώς κάτω από τις αρχικές τους θέσεις. Αυτό υποδηλώνει ότι αποκολλήθηκαν πριν από την κατάρρευση του κτιρίου. Αυτή η μάσκα, με τα μάτια κύλισης, τα κομμένα μαλλιά, την κυματιστή γενειάδα και το σύμβολο φωτεινότητας με οβάλ εγκιβωτισμό στο μέτωπο, είναι μια ασυνήθιστη θεότητα στο πάνθεον των Μάγια και μια εικονική ονομαστική γλυφή για τον προστάτη αυτής της ομάδας. Ενδεχομένως φαίνεται να σχετίζεται με υδάτινους τόπους και μπορεί να προέρχεται από το βασίλειο της αρχέγονης θάλασσας, τον γόνιμο τόπο της δημιουργίας.

Πιο ψηλά στο κτίριο, τα θέματα των φυτών και της γονιμότητας συνεχίζονται. Ανθρώπινες μορφές διακοσμούνται με τη στολή του θεού του καλαμποκιού, βαρυφορτωμένες με ένα κρεμαστό μενταγιόν από νούφαρο. Η κεντρική φιγούρα του θεού του καλαμποκιού είναι διαφορετική, με πιο περίτεχνη κόμμωση κεφαλής, στολίδια στα αυτιά και ένα μενταγιόν από μπάρα νεφρίτη αντί για νούφαρο. Ίσως πρόκειται για τον ευγενή πατριάρχη της ομάδας που ανέθεσε το κτίριο, όπως στην πρόσοψη της δομής 9Ν-82. Οι καλύψεις κεφαλής των μορφών του θεού του καλαμποκιού είναι μικρότερες εκδοχές των μεγαλύτερων μασκών που πλαισιώνουν την πόρτα από κάτω. Συνολικά, υπήρχαν οκτώ μορφές, οι οποίες -όπως και στο γήπεδο του Copan- συνάδουν με τον αριθμό που προσωποποιεί ο θεός του καλαμποκιού.

Από βαθμιδωτές κόγχες που επαναλαμβάνονται επτά φορές πάνω από το μεσαίο καλούπι αναδύονται εικόνες μιας ηλικιωμένης θεότητας. Έχει αναφερθεί ως ο "άρχοντας k'atun" επειδή στην κόμμωση του κεφαλιού του φέρει ένα σύμβολο k'atun. Τα μάτια του φαίνονται κλειστά, και κάτω από το κεφάλι φαίνεται μόνο ένα κολάρο με έντονες χάντρες. Μπορεί να είναι μια αναπαράσταση του αριθμού πέντε, ή ho, επειδή η γλυφική παραλλαγή του κεφαλιού που παρατηρείται σε επιγραφές φέρει την ίδια κόμμωση. Ή μπορεί να είναι απλώς ένα κινούμενο σύμβολο k'atun, το όνομα της 20ετούς περιόδου στο ημερολόγιο των Μάγια.

Οι βαθμιδωτές κόγχες που στηρίζονται στο καλούπι της δομής 8N-66S είναι τα ανώτερα τμήματα πλήρων τετράφυλλων σημείων (194). Τα κατώτερα τμήματα είναι "κρυμμένα" πίσω από το καλούπι. Το τετράφυλλο είναι ένα σύμβολο για το ανοιχτό στόμιο μιας σπηλιάς και συχνά αναφέρεται στην είσοδο του κάτω κόσμου. Οι αρχαίοι Μάγια πίστευαν ότι τα ουράνια σώματα εισέρχονταν σε σπήλαια στον ορίζοντα στο τέλος κάθε ημέρας και ξεκινούσαν το ταξίδι τους στον κάτω κόσμο, για να ξαναβγούν από μια άλλη πύλη σπηλαίου στην αρχή της επόμενης ημέρας. Σε αυτό το κτίριο, όπως και στην Δομή 29 στο El Cementerio, πιστεύω ότι η βαθμιδωτή κόγχη συμβολίζει το σπήλαιο και το καλούπι είναι ο ορίζοντας. Σταγόνες νερού με χάντρες προσκολλώνται στα όρια των κόγχων, υποδηλώνοντας την καθαρότητα του νερού από αυτή την πηγή. Επειδή τα σπήλαια και οι φυσικές πηγές συχνά έπαιρναν υπερφυσικά ονόματα, τα γηραιά k'atun αναφέρονται στο όνομα ενός τέτοιου τόπου, πάνω στον οποίο οι κάτοικοι άρχοντας μπορεί της ομάδας 8Ν-11 είχαν δικαιοδοσία.

Η συγκριτική έρευνα με οδήγησε να ερμηνεύσω κτίρια με οικιστικά συγκροτήματα βαθμιδωτές κόγχες και εικονογραφία με νούφαρα νερού ως ότι ήταν έδρες ομάδων διαχείρισης νερού - ομάδων που δεν βασίζονται σε συγγένεια και μοιράζονταν και φρόντιζαν την ίδια πηγή νερού. Οι γεωργικές ομάδες, αντίθετα, που βασίζονταν σε δεσμούς συγγένειας, μπορεί να συμβολίζονταν από την εικονογραφία του αραβοσίτου. Η απεικόνιση του νούφαρου και του καλαμποκιού εμφανίζεται μαζί σε αυτή τη δομή σε ένα θέμα γονιμότητας στο οποίο κυριαρχεί το νούφαρο. Σε συνδυασμό με τη βαθμιδωτή κόγχη, μπορεί να σηματοδοτεί αυτή την κατοικία ως την κατοικία του επικεφαλής μιας κοινοτικής ομάδας πηγής νερού.

Το κεντρικό κτίριο της ομάδας 8N-11, η δομή 8N-66C, έχει διαφορετικό θέμα από αυτό του μικρότερου γείτονά της, 8N-66S. Ενώ τα στολίδια οροφής του 8N-66S είναι βλάστηση, εκείνα του 8N-66C είναι τολμηρά, στυλιζαρισμένα, εκκεντρικά μαχαίρια από πυριτόλιθο, σύμβολα ανθρωποθυσίας (195). Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο κουδουνίστρας διακοσμούσε την επάνω πρόσοψη, θυμίζοντας τις κουδουνίστρες που κρατούσαν οι θεοί-μαϊμούδες με τις κουδουνίστρες ik στη Δυτική Αυλή του Copan. Κάθε κουδουνίστρα αποτελείται από τρία μπλοκ -ένα σχήμα μπάλας για την κολοκύθα της κουδουνίστρας, ένα φτερό και μια ξύλινη λαβή (196).

Μετά από μεγάλη ανάλυση με βάση την αρχική εργασία της Daniela Epstein, η ομάδα μας κατάφερε να ανακατασκευάσει έξι ορθογώνιες ηλιακές καρτούλες που έπεσαν από το 8N-66C. Δύο από αυτά εκτίθενται στο μουσείο ως έκθεμα 58 (197). Τα ηλιακά προγονικά cartouches στη Δομή 29 και το γιγαντιαίο cartouches στη σκάλα της Δομής 16 χρησίμευσαν ως πρότυπα για την ανασύνθεση αυτών. Όπως και σε όλα τα άλλα γνωστά προς το παρόν παραδείγματα από το Copan, το κεντρικό στοιχείο είναι ένας ηλιακός θεός ή ένα μοτίβο που σχετίζεται με τον ήλιο, τοποθετημένο σε μια ασπίδα που έχει ένα περίγραμμα που μοιάζει με καραπαλάκι με τέσσερα γωνιακά ημισεληνοειδή και κυματοειδείς εγκοπές κατά μήκος των άκρων μεταξύ τους. Στη δομή 8N-66C, ο θεός του ήλιου K'inich Ajaw αναγνωρίζεται από τα δόντια του και τα σταυρωμένα μάτια του και από ένα σύμβολο k'in στο μέτωπό του (198). Η χαρακτηριστική τούφα μαλλιών εκτείνεται από το μέτωπό του, που περιβάλλεται σε αυτή την περίπτωση από στριμμένα στοιχεία pop ή mat. Η φιγούρα φοράει ένα μεγάλο θωρακικό με κόμπους, φτιαγμένο από διάφορα μήκη σχοινιού. Αυτό θεωρούνταν παραδοσιακά σχοινί για τη δέσμευση αιχμαλώτων πολέμου. Ένα καπνιστό στοιχείο ajaw τυλιγμένο με περισσότερο σχοινί ολοκληρώνει το φτερωτό κάλυμμα κεφαλής του θεού του ήλιου και συμπληρώνει το όνομά του.

Ο θεός του ήλιου απεικονίζεται ως προτομή χωρίς χέρια (όπως και ο άρχοντας k'atun) και περιβάλλεται από περίγραμμα που πλαισιώνεται από σύνολα τριών υγρών χαντρών. Τα εκκεντρικά μαχαίρια από πυριτόλιθο στην οροφή αυτού του κτιρίου, μαζί με τα σχοινιά του θεού του ήλιου για τους αιχμαλώτους, μπορεί να το χαρακτηρίζουν ως την πολεμική όψη του ήλιου. Ο μήνας Pax στο ημερολόγιο των Μάγια συμβολίζεται συχνά από μια εικόνα του θεού ήλιου με παρόμοια χαρακτηριστικά. Οι Victoria Bricker και Harvey Bricker έχουν προσδιορίσει ότι η πόρτα του κτίσματος ήταν ευθυγραμμισμένη με τον ήλιο την ημέρα της διέλευσης του ζενίθ του. Αυτό μπορεί να είναι άλλο ένα χαρακτηριστικό στοιχείο που ενσωματώνεται στην εικόνα του θεού ήλιου πολεμιστή. Ο κόμπος αιχμαλώτου βρίσκεται επίσης στη βορειοανατολική αντιπροσωπευτική μορφή της δομής 22Α και μπορεί να σηματοδοτεί μια σχέση μεταξύ του επικεφαλής αυτής της οικιστικής ομάδας και της κεντρικής διοίκησης του συμβουλίου.

Αυτό που πραγματικά προσδίδει φανφάρα σε αυτή τη γλυπτή πρόσοψη είναι οι κροταλίες υψηλού ανάγλυφου που λοξοδρομούν προς τα έξω από τα ημισελήνια στις γωνίες των ηλιακών καρτουσών, αντικαθιστώντας το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο μοτίβο του φιδιού. Όπως και οι όρθιοι κροταλίες στην πρόσοψη, κάθε μια από αυτές τις κροταλίες είναι κατασκευασμένη από τρία τεμάχια, αλλά η λοξή κίνηση και τα φτερά που κυματίζουν προσθέτουν μια αίσθηση κίνησης που σπάνια αποτυπώνεται στα πέτρινα γλυπτά άλλων κτιρίων. Ίσως υποδηλώνουν τη μουσική μιας πομπής ή ενός πολεμικού χορού που συνέβαινε κατά τον μήνα Pax. Ένα ψηλό τύμπανο των Μάγια που χρησιμοποιούνταν στους χορούς των πολεμιστών ονομαζόταν επίσης παξ. Για άλλη μια φορά, βλέπουμε τις συνδέσεις που συνδέουν τη μουσική, το χορό, τις γιορτές, την κοινότητα και το σπίτι του συμβουλίου.