Συμβολισμός του Κάτω Κόσμου

Πίστευαν ότι όταν οι άνθρωποι πέθαιναν, οι ψυχές τους αντιμετώπιζαν ένα ταξίδι μέσα από αυτό το ύπουλο μέρος. Αν κατάφερναν να νικήσουν τις δυνάμεις του θανάτου και του κακού κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, ξαναγεννιόντουσαν στο ουράνιο βασίλειο, όπου κατοικούσαν οι πρόγονοι και τα ουράνια σώματα. Μνημεία σε άλλες τοποθεσίες των Μάγια δείχνουν νεκρούς ηγεμόνες να χορεύουν νικηφόρα έξω από την Xibalba για να πάρουν τη θέση τους δίπλα σε διακεκριμένους προγόνους και να ετοιμάζονται να καθοδηγήσουν τους απογόνους τους που είναι ακόμη ζωντανοί στον Μέσο Κόσμο. Σε περίπτωση που κάποιος πέθαινε βίαια, πίστευαν ότι η ψυχή του πήγαινε κατευθείαν στους ουρανούς.

Όπως και πολλοί άλλοι λαοί σε όλο τον κόσμο, οι Μάγια είχαν έναν μύθο για να εξηγήσουν τον θάνατο και να προετοιμάσουν τους ανθρώπους για αυτό το τρομακτικό ταξίδι. Μια εκδοχή της ιστορίας επιβιώνει στο Popol Vuh, το ιερό βιβλίο των K'iche Maya των υψιπέδων της Γουατεμάλας. Οι δύο πρωταγωνιστές είναι οι Δίδυμοι Ήρωες, οι οποίοι κατεβαίνουν στον Κάτω Κόσμο και νικούν τους θεούς του θανάτου αφού επιβιώσουν από μια σειρά δοκιμασιών. Πολλοί από τους συμβολισμούς του κάτω κόσμου στις κατασκευές του Copan θυμίζουν σκηνές από το Popol Vuh και οι μελετητές υποψιάζονται ότι εκδοχές του μύθου μεταβιβάστηκαν από την αρχαιότητα μεταξύ πολλών ομάδων Μάγια. Ορισμένα κτίρια στην Ανατολική Αυλή έχουν θέματα που φαίνεται να σχετίζονται άμεσα με τα διάφορα σπίτια στα οποία λέγεται ότι οι Δίδυμοι Ήρωες υπέστησαν δοκιμασίες. Τα σπίτια περιγράφονται ως κατοικίες όπου σκοτεινά πλάσματα του κάτω κόσμου προκαλούσαν τα θύματα με κόλπα και σατανικές τακτικές. Όπως έγραψα πριν από είκοσι χρόνια, πιστεύω ότι αυτά τα κτίρια της Ανατολικής Αυλής μπορεί να λειτουργούσαν ως θέατρα για αναπαραστάσεις των διαχρονικών ιστοριών.

Εννέα εκθέματα στο ισόγειο του Μουσείου Γλυπτικής Copan περιλαμβάνουν συμβολισμούς που ενσωματώνουν το θέμα του κάτω κόσμου. Η τοποθέτησή τους στο χαμηλότερο επίπεδο του μουσείου έχει σκοπό να δώσει την αίσθηση ότι βρίσκονται κάτω από τη γη, όπου λέγεται ότι κατοικούν οι άρχοντες του θανάτου. Τα σκούρα χρώματα έμφασης του εκθέματος απηχούν ακόμη περισσότερο τον ζοφερό υπόκοσμο. Ορισμένα γλυπτά αποτελούν άμεσες αναπαραστάσεις θεμάτων του κάτω κόσμου, ενώ άλλα σχετίζονται με την επίκληση προγόνων και πνευμάτων στα απόκοσμα και νυχτερινά βασίλεια.

Το ταξίδι στον υπόκοσμο αρχίζει με τη Δομή 16 (εκθέματα 4, 5 και 7), ένα κτίριο του Copan, τα γλυπτά του οποίου κάνουν άφθονες αναφορές στο θάνατο, τον πόλεμο και τη θυσία (67). Συνεχίζεται με μια έκθεση γλυπτών κρανίων και αποστεωμένων οστών από την Δομή 230 (έκθεμα 8) και υπερφυσικών εικόνων από τις Δομές 21Α και 21 (εκθέματα 10-12). Το ταξίδι ολοκληρώνεται με μια αξιοσημείωτη ενεπίγραφη σήμανση δαπέδου που κάποτε κάλυπτε έναν τάφο κάτω από τη Δομή 26 (έκθεμα 13) και μια απειλητική νυχτερίδα του θανάτου (cama zotz) από τη Δομή 20 (έκθεμα 14).

Εκθέματα 4, 5 και 7: Δομή 16

Η ψηλότερη κατασκευή στην Ακρόπολη του Copan ήταν η Δομή 16, ή 10L-16, χρησιμοποιώντας την ακριβή ονομασία του χάρτη της κοιλάδας Copan. Ήταν η τελευταία πυραμίδα που χτίστηκε κατά τη διάρκεια των πολλών στρωμάτων κατασκευής σε αυτόν τον ιερό τόπο που τιμούσε και κατοχύρωνε τον ιδρυτή βασιλικό πρόγονο, τον K'inich Yax K'uk' Mo', και τη μακρόβια δυναστεία του. Η σκάλα στη δυτική πλευρά της πυραμίδας, που οδηγούσε στον ναό στην κορυφή της, διακοπτόταν από τρεις διακοσμημένες πλατφόρμες. Τα σύμβολά τους αναπαριστούν, διαδοχικά, τον θάνατο και την ανθρωποθυσία, την ανάσταση του K'inich Yax K'uk'Mo' ως πολεμιστή θεού του ήλιου, και ένα υπόγειο ορεινό σπήλαιο προέλευσης. Και τα τρία αυτά επιβλητικά χαρακτηριστικά έχουν ανακατασκευαστεί και εκτίθενται στο μουσείο. Λόγω των περιορισμών του χώρου, η χαμηλότερη και η μεσαία πλατφόρμα αποτελούν το έκθεμα 7, ενώ η υψηλότερη πλατφόρμα, το σπήλαιο, ξεχωρίζει στο έκθεμα 4 (68).

Επειδή αυτές οι ορθογώνιες, μπλοκειδείς πλατφόρμες είχαν εξέλθει από τα σκαλοπάτια, εμφανιζόμενες ως επίπεδες επιφάνειες, οι περισσότερες από τις κομμένες πέτρες και τα γλυπτά που τις αποτελούσαν κατέρρευσαν με την πάροδο του χρόνου και έπεσαν στο δάπεδο της πλατείας. Όμως οι πεσμένοι όγκοι άφησαν σαφώς ορατές κοιλότητες στην άθικτη σκάλα που αποκάλυψαν τις αρχικές διαστάσεις και την αρχική τοποθέτηση των πλατφορμών. Μερικά γλυπτά παρέμειναν ακόμη και στις αρχικές τους θέσεις, όπου χρησίμευσαν ως σημεία αναφοράς όταν αρχίσαμε να ανακατασκευάζουμε τις πλατφόρμες για να τις εκθέσουμε στο μουσείο.

Η ανακατασκευή των πλατφορμών της σκάλας ήταν μια πρόκληση που απαιτούσε πολλά χρόνια και τη δουλειά πολλών ανθρώπων. Από το 1988 έως το 1990, κατά τη διάρκεια του Αρχαιολογικού Προγράμματος Ακρόπολης Copan (PAAC), οι βοηθοί φοιτητές Joel Palka και Donna Stone κατέγραψαν και μελέτησαν αρχικά τους τεράστιους όγκους γλυπτών που ήταν διάσπαρτοι στη βάση της Δομής 16 (69). Ο Rudy Larios και εγώ καταγράψαμε τα μπλοκ που βρίσκονταν ακόμη στη θέση τους στην κατώτερη και μεσαία πλατφόρμα της δυτικής σκάλας, ενώ η αποκατάστασή της βρισκόταν σε εξέλιξη. Έκανα αρχικές φωτογραφικές και σχεδιαστικές ανακατασκευές αυτών των καταγεγραμμένων μπλοκ γλυπτικής. Αργότερα, ο Juan Ramón Guerra επέβλεψε τη μεταφορά των μπλοκ στο μουσείο και σχεδίασε την επανασυναρμολόγηση και εγκατάστασή τους εκεί (70). Ο Karl Taube με βοήθησε στο τελικό στάδιο των εργασιών συναρμολόγησης στο μουσείο. Αυτός και ο Jorge Ramos ανέλυσαν το γλυπτό στις πλατφόρμες, αναγνωρίζοντας και επανατοποθετώντας πολλά σπασμένα θραύσματα και γράφοντας για την ερμηνεία των γλυπτών. Ο Carlos Jacinto, ο Hernando Guerra, ο Rufino Membreño και η Concepción Lazaro συναρμολόγησαν τα πολλά σπασμένα κομμάτια γλυπτών που είχαν διαχωριστεί με την πάροδο των αιώνων πριν μεταφερθούν από τον χώρο στο μουσείο (71).

Οι τρεις δραματικές πλατφόρμες μπορούν να θεωρηθούν ως σημεία στάσης κατά την ανάβαση στη σκάλα προς τον ιερό ναό προς τιμήν του ιδρυτή. Μέσω του συμβολισμού τους, οι θεατές αναβίωναν τον μυθικό θρίαμβό του επί του Κάτω Κόσμου και την ανάσταση και αναγέννησή του ως πολεμιστής ήλιος. Ο K'inich Yax K'uk' Mo' αναδύεται από το φλογερό ηλιακό βασίλειο για να ενδυναμώσει τους πολεμιστές να πάρουν αιχμαλώτους προς τιμήν του ίδιου και του θεού της καταιγίδας, Tlaloc. Τα θύματα της θυσίας είναι παρόντα με τη μορφή ενός κρανίου και ενός αιχμαλώτου στο στόμιο της σπηλιάς, η οποία οπτικά βρίσκεται σε ένα μέρος που επισημαίνεται με σημεία pu, που θεωρείται ότι υποδηλώνει το Tollan, τον μυθικό τόπο καταγωγής.

Η σύζευξη των θεών του ήλιου και της καταιγίδας είναι τόσο παλιά όσο και η μεσοαμερικανική θρησκεία και βρίσκει την πιο γνωστή έκφρασή της στους δίδυμους ναούς των Αζτέκων, ένας από τους οποίους ήταν αφιερωμένος στη λατρεία του Tlaloc και ο άλλος στον Huitzilopochtli, τον πολεμικό θεό της φυλής των Αζτέκων, ο οποίος αναδείχθηκε σε θεό του ήλιου, όπως ακριβώς και ο K'inich Yax K'uk' Mo' στο Copan. Ο Bill Fash προτείνει ότι η Δομή 16 είναι ένα πρώιμο παράδειγμα κτιρίου που συνδυάζει αυτές τις δύο δυνάμεις της φύσης. Οι ηγεμόνες του Copan προσπάθησαν να νομιμοποιήσουν το δικαίωμά τους να κυβερνούν ευθυγραμμίζοντας τους προγονικούς τους πολεμιστές με έναν μυθικό τόπο προέλευσης και τις πιο ισχυρές δυνάμεις στον κόσμο τους. Αυτές οι επιβλητικές επιδείξεις ενίσχυσαν στους κατοίκους του Copan την αντίληψη ότι η λατρεία του τελετουργικού πολέμου ήταν απαραίτητη για τον εξευμενισμό των θεών και των προγόνων, προκειμένου να διαιωνίζεται ο φυσικός κόσμος, ιδίως ο ηλιακός και ο γεωργικός κύκλος.

Στην κορυφή της Δομής 16, το άτομο που ανεβαίνει τη δυτική σκάλα φτάνει σε έναν διώροφο ναό. Κοιτάζοντας στην αίθουσα του πρώτου ορόφου, ο θεατής είδε μια εσωτερική κόγχη πλαισιωμένη από το στόμα ενός φιδιού, και μέσα στην κόγχη, ένα γλυπτό του καθιστού K'inich Yax K'uk' Mo'. Η δραματική σκάλα, ακολουθούμενη από την απομόνωση του εσωτερικού ιερού του ναού, προετοίμαζε τους επισκέπτες για μια βαρυσήμαντη συνάντηση με το πνεύμα του ιδρυτή.

Μια φωτογραφία που τραβήχτηκε από τον Alfred Maudslay το 1886, κατά τη διάρκεια της πρώτης ανασκαφής του ναού, δείχνει τον εσωτερικό θάλαμο στην πιο γνωστή κατάσταση διατήρησής του (72). Το σώμα μιας ανθρώπινης μορφής, μιας ασυνήθιστης μορφής στην οποία τα σταυρωμένα πόδια του ατόμου είναι καλυμμένα με δέρμα ζώου και νύχια, τα οποία προτείνεται να προέρχονται είτε από πουλί είτε από ιαγουάρο, φαίνεται άθικτο. Το μακρύ, άκαμπτο στην όψη άνω μέρος του σώματός του είναι διακοσμημένο με ένα θωρακικό με ράβδο και ένα κολάρο με χάντρες (73). Η ενδυμασία αντιπροσωπεύει την ένταξη σε μια παλαιότερη λατρεία πολεμιστών που ακολουθήθηκε και σε άλλες περιοχές των Μάγια, όπως μαρτυρεί ένας ηγεμόνας που απεικονίζεται με παρόμοια ενδυμασία στη στήλη 16 από την τοποθεσία Dos Pilas στη Γουατεμάλα (74). Χρονολογείται στο 735 μ.Χ., περίπου 40-50 χρόνια νωρίτερα από τη Δομή 16.

Το κεφάλι στη φωτογραφία του Maudslay, στο έδαφος στα δεξιά του κορμού, φοράει γυαλιά στα μάτια και μπορεί να είναι το κεφάλι της μορφής, αν και ο Maudslay δεν τα συνέδεσε. Αν τα δύο κομμάτια συνδυαστούν, η φιγούρα φαίνεται να αναπαριστά τον K'inich Yax K'uk' Mo' που φοράει γυαλιά από όστρακο, όπως κάνει στο βωμό Q του Copan (βλ. sidebar, σ. 46). Ο σπασμένος πλέον κορμός και τα πόδια της μορφής έχουν εντοπιστεί μεταξύ των θραυσμάτων γλυπτού στο Μουσείο Peabody, ενώ το κεφάλι βρίσκεται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού στο Βρετανικό Μουσείο. Κάποια στιγμή, ελπίζουμε να τα ξανασυναντήσουμε και να επαληθεύσουμε την υπόθεση. Το διχασμένο φίδι που πλαισιώνει την κόγχη υπέστη σοβαρές ζημιές με την πάροδο των αιώνων και το 1989, όταν ο Ricardo Agurcia ανασκάφηκε εκ νέου στο ναό, μόνο τμήματα από μερικούς κυνόδοντες και κοπτήρες παρέμεναν άθικτα.

Οι αρχαίοι καλλιτέχνες των Μάγια διακόσμησαν το εξωτερικό του ναού στην κορυφή της Δομής 16 με μια σειρά από γλυπτά της πρόσοψης που συνεχίζουν τα θέματα του τελετουργικού πολέμου, της θυσίας και της λατρείας των προγόνων. Ορισμένα παραδείγματα αυτών των γλυπτών εκτίθενται στο έκθεμα 5 του μουσείου (75). Ο Maudslay περιέγραψε μικρές κεφαλές ομοιώματος που εξακολουθούν να προεξέχουν από το γείσο που περιβάλλει το εσωτερικό δωμάτιο περίπου 7 πόδια πάνω από το δάπεδο. Αρκετά από αυτά ήταν κεφάλια Tlaloc με κόμπους "μεξικάνικων σημείων του έτους" στην κόμμωση της κεφαλής τους. Ένα που διασώθηκε και βρέθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφών το 1989 εκτίθεται στο έκθεμα. Επίσης στην έκθεση υπάρχει ένας ανθρωπόμορφος Tlaloc που κραδαίνει μια ασπίδα φιδιού (76), πανομοιότυπη με αυτή που φέρει ο K'inich Yax K'uk' Mo' στο βωμό Q. Ο ανθρωπόμορφος Tlaloc με την ασπίδα επαναλαμβάνεται τέσσερις φορές σε κάθε πλευρά της πρόσοψης του ναού. Ένα παράδειγμα μάσκας κουκουβάγιας με γουρλωμένα μάτια που περιβάλλεται από σημάδια έτους απεικονίζεται στην κορυφή του πίνακα του εκθέματος. Η κουκουβάγια, ή kuy στα Μάγια, θεωρούνταν ο προάγγελος του θανάτου. Η μάσκα ήταν πιθανώς αρχικά συνδεδεμένη με ένα δέσιμο ή μια κεφαλόδεσμο στο ανώτερο τμήμα του κτιρίου, πιθανώς κατά μήκος του γείσου.

Οι απλές μάσκες Tlaloc που πλαισίωναν τις πόρτες και διακοσμούσαν τις γωνίες του κατώτερου μητρώου του ναού είναι μερικώς αποκαταστημένες στους εξωτερικούς τοίχους του ναού (77). Μπορέσαμε να το κάνουμε αυτό επειδή σε μερικές περιπτώσεις η ομάδα ανασκαφής βρήκε κομμάτια που βρίσκονταν ακόμη στη θέση τους στους τοίχους, δίνοντάς μας ενδείξεις για τις ακριβείς θέσεις των μασκών. Οι καμπύλες όψεις πολλών στοιχείων αυτών των μασκών δείχνουν ότι ορισμένες από αυτές προορίζονταν για γωνίες.

Ένα εντυπωσιακό σχέδιο από διαπλεκόμενες ταινίες με εναλλασσόμενα σύμβολα k'an, ή σταυρούς με ίσες πλευρές, και μάτια με βαριά βλέφαρα μπορεί αρχικά να είχε τοποθετηθεί πάνω από τις πόρτες του ναού. Ένα τμήμα αυτού του μοτίβου ανακατασκευάζεται κάτω αριστερά στο έκθεμα 5. Άλλοι μεγάλοι σταυροί k'an (κέντρο του εκθέματος), ορθογώνιες ασπίδες και ιερογλυφικά που σχηματίζουν το όνομα K'inich Yax K'uk' Mo' αποτελούσαν μέρος της πρόσοψης του ναού. Όταν κατέρρευσε η Δομή 16, τα γλυπτά του ναού έπεσαν σε μεγάλη απόσταση από τις πλευρές της πυραμίδας προς τη βάση της. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος, μπορούμε να κάνουμε μόνο εικασίες σχετικά με την ακριβή τοποθέτηση των περισσότερων μοτίβων στην πρόσοψη. Από τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, η ανάλυση βρίσκεται σε εξέλιξη για άλλα σύνολα γλυπτών μοτίβων από το οικοδόμημα 16, συμπεριλαμβανομένων τεράτων witz, στριμμένων σχοινιών, νυχιών και ταινιών από φτερά (78).

Στο σύνολό της, η εκπληκτική σειρά γλυπτών της Δομής 16 αποκαλύπτει ότι αυτή η ψηλή πυραμίδα και ο ναός κατασκευάστηκαν από τον τελευταίο ηγεμόνα ή τους τελευταίους ηγεμόνες του Copan ως ιερό βουνό προς τιμήν του ιδρυτή της δυναστείας, K'inich Yax K'uk' Mo', και για να τον δοξάσουν στην ανάστασή του από τον κάτω κόσμο ως θεό του ήλιου και αρχετυπικό πολεμιστή. Οι σκηνές στις τρεις πλατφόρμες των κλιμάκων προετοιμάζουν το σκηνικό για τη συνάντηση του θεατή με το άγαλμα του K'inich Yax K'uk' Mo' στον εσωτερικό ναό. Οι αρχαίοι άνθρωποι του Copan γνώριζαν ότι ο ιδρυτής είχε θαφτεί βαθιά κάτω από την επιφάνεια, πολλούς αιώνες νωρίτερα, σε αυτό ακριβώς το σημείο. Ο ναός ήταν ένα ιερό που καθαγίαζε αυτό το ιερό σημείο, τον άξονα mundi ενός μακρόβιου βασιλείου των Κλασικών Μάγια. Μαζί με τον βωμό Q, η Δομή 16 γιόρταζε τη δύναμη και τη δόξα των ηγεμόνων της δυναστείας του K'inich Yax K'uk' Mo'. Οι πολλαπλές εικόνες του Tlaloc επιβεβαιώνουν τους δεσμούς της κυβερνώσας δυναστείας με τη μεγάλη πρωτεύουσα του κεντρικού Μεξικού, την Τεοτιχουακάν. Μέσω αυτού του συμβολισμού οι ηγεμόνες νομιμοποιούσαν το δικαίωμά τους να κυβερνούν και αποκτούσαν εξουσία επί της ζωής και του θανάτου μέσω πρακτικών τελετουργικού πολέμου και θυσιών.

Το μέγεθος και η μεγαλοπρέπεια της Δομής 16 και των προκατόχων της που κάλυπταν τον ιερό τόπο ταφής εγείρουν ερωτήματα τόσο για τους ηγεμόνες που χρηματοδότησαν τις πυραμίδες και τους ναούς όσο και για τους εργάτες που τα έχτισαν. Ήταν οι οικοδόμοι ευχαριστημένοι και πρόθυμοι να τιμήσουν την ιδρυτική δυναστεία ή αναγκάστηκαν να υποταχθούν από το φόβο της λατρείας των πολεμιστών; Μήπως οι αρχαίοι ηγεμόνες του Copanec επιδείκνυαν με υπερηφάνεια τη δύναμή τους στους συγχρόνους τους στις γύρω περιοχές; Ή μήπως ήταν αδύναμοι και φοβόντουσαν την εξέγερση εκ των έσω ή την κατάκτηση εκ των έξω, τώρα που δεν υπήρχε πλέον το Τεοτιχουακάν για να προσδώσει νομιμότητα στο διακηρυγμένο δικαίωμά τους να κυβερνούν; Το γλυπτό από μόνο του δεν απαντά σε αυτά τα ερωτήματα. Η συγκέντρωση και η συναρμολόγηση των αρχαιολογικών δεδομένων και η αποκρυπτογράφηση των ιερογλυφικών κειμένων μπορεί να συμβάλει στην παροχή πληροφοριών σχετικά με αυτά τα διαρκή μυστήρια.

Έκθεμα 8
Δομή 230

Η Δομή 230 (ή 10L-230), που ανασκάφηκε το 1986, χτίστηκε στη νότια πλευρά του Ναού 26 στην Ακρόπολη. Η πλειονότητα των γλυπτών από αυτήν που έχουν βρεθεί είναι σκαλισμένα ανθρώπινα μακριά οστά και κρανία, τα οποία είχαν διαταραχθεί σε μεγάλο βαθμό μετά την πτώση τους από το κτίριο (79, 80). Για τους Μάγια, τα μοτίβα αυτά δεν σήμαιναν μόνο τον θάνατο αλλά υπονοούσαν και το επόμενο βήμα σε έναν συνεχή κύκλο, την αναγέννηση. Γνωρίζουμε ότι οι αρχαίοι Μάγια επισκέπτονταν εκ νέου τους τάφους και τους τόπους ταφής των νεκρών τους, διότι τα αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις αφαιρούσαν τα οστά ή τα καθάριζαν και στη συνέχεια τα αντικαθιστούσαν, προσθέτοντας μερικές φορές επικάλυψη κόκκινης ώχρας ή κιννάβαρι. Αντί να θεωρήσω τη Δομή 230 άλλο ένα κτίριο αφιερωμένο στη θυσία, πιστεύω ότι αυτή η μικρή δομή χρησιμοποιήθηκε για τελετουργίες που αφορούσαν την επεξεργασία των οστών και την επακόλουθη επαναταφή των νεκρών ηγεμόνων και ίσως των μελών της οικογένειάς τους. Ανακαλώντας στη μνήμη μου έναν βωμό από το Tikal όπου φαίνεται να λαμβάνει χώρα μια τέτοια τελετουργία, οι συνάδελφοί μου και εγώ αποφασίσαμε να εκθέσουμε τα κρανία και τα οστά σε μια παρόμοια στοιβαγμένη διάταξη (81).

Έκθεμα 10
Δομή 21Α

Λίγο πριν ολοκληρωθεί η Δομή 16, ένας μικρός ναός που ονομάστηκε Δομή 21Α χτίστηκε στη βόρεια πλευρά της Ανατολικής Αυλής ως μια μικρή προσθήκη μεταξύ δύο μεγαλύτερων, γειτονικών κτιρίων (82). Ένας πέτρινος ιερογλυφικός πάγκος που βρέθηκε στο εσωτερικό του χρονολογείται στο 9. 16. 12. 5. 17, ή το 763 μ.Χ. Αναφέρει την ανάληψη της εξουσίας από τον Yax Pasaj Chan Yopaat ως κυβερνήτη 16, καθιστώντας το ένα από τα πρώτα έργα του. Η πρόσοψη του κτιρίου διακοσμήθηκε με μοτίβα που σχετίζονται με τελετουργίες που προκαλούσαν υπερφυσικά όντα, τα οποία έφεραν συσχετισμούς τόσο με το σκοτάδι του κάτω κόσμου όσο και με την ουράνια λάμψη. Η επιγραφή του πάγκου, η οποία βρίσκεται ακόμη στον χώρο, αποτελείται από 16 γλυφές που χωρίζονται από τρία αστρικά σύμβολα. Τα αστρικά σύμβολα και άλλα κομμένα γεωμετρικά σχήματα κάτω από το κείμενο μπορεί να ήταν ένθετα με ένα πολύτιμο υλικό όπως ο οψιδιανός, καθιστώντας έτσι μια αντανακλαστική απεικόνιση σε ένα σκοτεινό δωμάτιο. Η επιγραφή καταγράφει την πράξη της τοποθέτησης του πάγκου στο κτίριο και μιλάει για μια τελετουργία κατά την οποία ο Yax Pasaj υποδύθηκε τέσσερις προστάτιδες θεότητες, τις K'uy-(Μη αποκρυπτογραφημένη) Ajaw, Mo'witz Ajaw, Tukun Ajaw και Bolon K'awiil, πιθανώς προστάτιδες που κατοικούσαν σε τοπικές σπηλιές, βουνά και πηγές. Πριν από περισσότερα από 100 χρόνια, μέλη της αποστολής του Μουσείου Peabody έκαναν ένα γύψινο εκμαγείο της επιγραφής, το οποίο διατηρεί πολλές λεπτομέρειες που σήμερα έχουν χαθεί από τη διάβρωση (83). Το 2004, το Peabody δώρισε ένα αντίγραφο της επιγραφής από ρητίνη, κατασκευασμένο από το γύψινο εκμαγείο του, για να εκτεθεί στο Μουσείο Γλυπτικής Copan.

Η δομή 21Α μπορεί να ήταν ένα από τα τελευταία κτίρια που ανεγέρθηκαν στο Copan από τον Yax Pasaj Chan Yopaat. Αποτίει φόρο τιμής στην άνοδό του στο θρόνο και μπορεί ακόμη και να παραπέμπει στην ολοκλήρωση της δυναστείας του Copan. Μελετώντας την επιγραφή του πάγκου και το γλυπτό της πρόσοψης του ναού μαζί, προκύπτει μια πιο ολοκληρωμένη ιδέα για το μήνυμα του κτιρίου, το οποίο φαίνεται να αναφέρεται στην ικανότητα του Yax Pasaj να αναδεικνύει τις προγονικές θεότητες-προστάτες μέσω τελετουργιών διάτρησης με φωτιά. Το τρύπημα της φωτιάς ήταν η αρχαία μέθοδος έναρξης της φωτιάς με την ταχεία περιστροφή ενός ξύλινου ραβδιού και αποτελούσε συχνά ιερό μέρος μιας τελετουργίας ίδρυσης. Ίσως το τελετουργικό που καλούσε τις θεότητες να αναδειχθούν στον εσωτερικό θάλαμο και να καταγράφηκε στον ιερογλυφικό πάγκο σε μια προσπάθεια να εξασφαλιστεί μια ευημερούσα βασιλεία για τον δέκατο έκτο και τελευταίο κυβερνήτη και να φέρει φως σε έναν τόπο σκοταδιού. Η ομοιότητα του συμβολισμού στη γειτονική δομή 21, που εξετάζεται στη συνέχεια, υποδηλώνει ότι η δομή 21Α ήταν η προσθήκη του Yax Pasaj Chan Yopaat για την επέκταση του προηγούμενου κτιρίου.

Το τεκμήριο 10 παρουσιάζει μια επιλογή μοτίβων από το εξωτερικό της Δομής 21Α. Αν και τα γλυπτά δεν έχουν σχεδόν καθόλου εγχάρακτα σχέδια και φαίνονται μάλλον απλά στους θεατές σήμερα, είναι πιθανό ότι αρχικά ήταν πολύχρωμα ζωγραφισμένα.

Εκθέματα 11 & 12
Δομή 21

Αυτό που έχει απομείνει από τη Δομή 21, τον πανύψηλο ναό στα ανατολικά της Δομής 21Α, είναι μόνο ένα κλάσμα αυτού του κάποτε επιβλητικού κτιρίου. Πολλά από όσα μπορούμε να ανακατασκευάσουμε για τον ναό και τα γλυπτά του προέρχονται από φωτογραφίες που ελήφθησαν στο γύρισμα του εικοστού αιώνα, όταν οι Δομές 20 και 21 στέκονταν ακόμη στη βορειοανατολική γωνία της Ανατολικής Αυλής (84). Τα επόμενα χρόνια, ο ποταμός Copan πήρε πορεία κατευθείαν προς την Ακρόπολη. Καθώς έτρωγε σταδιακά την πέτρα, το κονίαμα και τον σοβά που είχαν δημιουργηθεί με την πάροδο των αιώνων, οι κατασκευές στην άκρη κατέρρευσαν και παρασύρθηκαν. Το Instituto Hondureño de Antropología e Historia και το PAC I ξεκίνησαν τη σταθεροποίηση της τομής του ποταμού στο νότιο άκρο του το 1979, με χρηματοδότηση από την Κεντρική Αμερικανική Τράπεζα Οικονομικής Ολοκλήρωσης (CABEI). Το 1989 το Proyecto Arqueológico Acrópolis Copán (PAAC) και η Asociación Copán εξασφάλισαν χρηματοδότηση από το Ταμείο Κοινωνικών Επενδύσεων της Ονδούρας (FHIS) για να συνεχίσουν την περαιτέρω σταθεροποίηση. Παρόλο που πολλά έχουν χαθεί τα τελευταία εκατό χρόνια, η τομή του ποταμού μας παρέχει μια άνευ προηγουμένου διατομή στην οποία μπορούμε να δούμε την ιστορία των κατασκευών στο Κοπάν (85).

Πιστεύεται ότι η δομή 21 κατασκευάστηκε μετά το 715 μ.Χ., πιθανώς κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ηγεμόνα 15, K'ahk' Yipyaj Chan Yopaat. Ήταν κάποτε ένας θαυμάσιος ναός γεμάτος με δυναμική γλυπτική. Λαμβάνοντας υπόψη ότι περισσότερο από το μισό κτίριο χάθηκε από το ποτάμι, είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι περισσότεροι από 1.000 όγκοι γλυπτών αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών και περισσότεροι από 100 ακόμη βρέθηκαν σε σωρούς γλυπτών. Η αρχαιολόγος της PAAC Julie Miller επέβλεψε αυτές τις ανασκαφές κατά τη διάρκεια των εποχών πεδίου 1989-91 και, όπως είναι φυσικό, πέρασε το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου της καταγράφοντας τα γλυπτά (86).

Μεγάλο μέρος της γλυπτικής της Δομής 21 προέρχεται από μοτίβα και μάσκες τόσο τεράστιες που είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς τα επιμέρους μπλοκ, που έχουν προ πολλού διαχωριστεί το ένα από το άλλο. Καταφέραμε να επανασυνθέσουμε μόνο μερικά στοιχεία μοτίβων που ε συνέθεταν ένα ενιαίο μοτίβο που κάλυπτε αυτή την πανύψηλη δομή. Αυτά αποτελούν τα εκθέματα 11 και 12.

Η υπομονετική δουλειά ντετέκτιβ για την ανάκτηση και τη συναρμολόγηση των μοτίβων στα σωζόμενα γλυπτά μας επέτρεψε να προτείνουμε δοκιμαστικές ανακατασκευές για τα μοτίβα της Δομής 21 (87). Η αφθονία του ναού σε οψιδιανό και σε σημάδια με σταυρωτή διαγράμμιση, που υποδηλώνουν το μαύρο και το σκοτάδι, σε συνδυασμό με λογχοθυρίδες και φιγούρες πολεμιστών, υποδηλώνει ότι επρόκειτο για μια δομή παρόμοια με το chay-im na, το "σπίτι με τα μαχαίρια από οψιδιανό", ένα από τα μέρη στα οποία κρατούνταν οι Δίδυμοι Ήρωες κατά τη διάρκεια των δοκιμασιών τους στον Κάτω Κόσμο, όπως περιγράφεται στο Popol Vuh. Το κτίριο περιτριγύριζαν πιθανότατα φίδια που έμοιαζαν με φτερά πεταλούδας, με μορφές πολεμιστών Tlaloc να αναδύονται από τα ανοιχτά τους στόματα. Αυτό το υπερφυσικό πλάσμα, που σχετίζεται με οράματα, θυσίες και θάνατο, μπορεί να είναι μια αναπαράσταση της κλασικής περιόδου αυτού που έγινε γνωστό στο μετακλασικό Μεξικό ως Itzpapálotl ή Πεταλούδα Οψιδιανού. Τις γωνίες του ναού κοσμούσαν λανσέτες που χαρακτηρίζονταν με σταυροειδείς διαγραμμίσεις ως μαύρες ή οψιδιανές. Τέτοιες λόγχες χρησιμοποιούνταν για την τελετουργική αφαίμαξη, μια πράξη που επέτρεπε στα πνεύματα να ξυπνήσουν και να αναδυθούν από το υπερφυσικό τους βασίλειο. Τα οψιδιανά μάτια έλαμπαν στο φως του ήλιου από τις εσοχές του στριμμένου, ομφαλοειδούς σώματος του φιδιού. Τα πεσμένα μάτια θυμίζουν τα μισάνοιχτα μάτια που αναπαριστούν τα αστέρια που κρέμονται από τον σκοτεινό ουρανό στα βιβλία ή κώδικες των Μάγια (88). Ο έναστρος ουρανός θεωρούνταν το βασίλειο της θεότητας τζάγκουαρ του κάτω κόσμου.

Το πιο συνηθισμένο μοτίβο στο κτίριο ήταν το σχέδιο των διαπλεκόμενων ματιών με προσαρτημένα φτερά πεταλούδας (ή "βεντάλιες"). Εμφανίζονται διάφορα στυλ φτερών και πεσμένων ματιών, ένα από τα οποία έχει ένα μάτι χαραγμένο σε βαθύ κύκλο. Εκπληκτικά, ανακτήθηκε ένα μπλοκ κόρης με έναν δίσκο οψιδιανού ακόμα ενσωματωμένο σε αυτό, το οποίο εκθέσαμε. Αυτή η προτίμηση για τους ένθετους δίσκους από μαύρο οψιδιανό που συμβολίζουν μια σύνδεση με τον κάτω κόσμο πιθανώς ενέπνευσε την ίδια τεχνική στην Δομή 21Α, και εμφανίζεται ξανά στα όρθια, χαμογελαστά χορευτικά τζάγκουαρ στην Ανατολική Αυλή.

Τα διαπλεκόμενα μάτια μπορεί να σχηματίζουν τμήματα στριμμένων αμπέλων ή κορδονιών που οδηγούν σε ένα διαιρεμένο κεφάλι φιδιού και ένα ανοιχτό στόμα, παρόμοιο με το στόμα φιδιού της Δομής 16. Οι μεγάλοι κοπτήρες του φιδιού, που δεν εκτίθενται, ίσως αποτελούσαν τη βάση για την καθιστή φιγούρα στο έκθεμα 12 (89).

Μια άλλη ερμηνεία που προτείνω είναι ότι τα μάτια από οψιδιανό είναι αναπαραστάσεις σπόρων και τα φτερά πεταλούδας έχουν ως πρότυπο στυλιζαρισμένα λουλούδια (90). Οι σπόροι των φυτών datura ή morning glory χρησιμοποιούνταν για τις παραισθησιογόνες ιδιότητές τους στις μεξικανικές πολεμικές λατρείες. Μετά την κατάποση παρασκευασμάτων των φυτών, οι πολεμιστές αισθάνονταν ανίκητοι. Οι ενδυμασίες πολεμιστών της κλασικής περιόδου και οι σχετικές πολεμικές εικόνες συνδυάζουν ένα τζάγκουαρ και ένα φίδι με χαρακτηριστικά πεταλούδας σε ένα πλάσμα που ο Karl Taube ονομάζει πολεμικό φίδι. Ο συμβολισμός εμφανίστηκε νωρίτερα στο Τεοτιχουακάν και μπορεί να σχετίζεται με τον μιλιταρισμό, την υδάτινη επιφάνεια του κάτω κόσμου και τις τελετουργίες γονιμότητας. Στο κεντρικό Μεξικό πίστευαν ότι οι ψυχές των πολεμιστών μεταμορφώνονταν σε πεταλούδες μετά το θάνατο. Αν και δεν υπάρχουν γραπτές αναφορές για την πίστη αυτή στην περιοχή των Μάγια, η ευρεία χρήση πεταλούδων και οψιδιανού σε πολεμικά μοτίβα στο Κοπάν και σε άλλες τοποθεσίες των Κλασικών Μάγια συνηγορεί στην ύπαρξη μιας παρόμοιας λατρείας.

Έκθεμα 13
Ο επιδαπέδιος δείκτης "Motmot"

Ο συναρπαστικός και σημαντικός δείκτης δαπέδου "Motmot", που ονομάστηκε έτσι από τη συσχέτισή του με το κτίριο στο οποίο δόθηκε αυτό το όνομα, είναι μοναδικός στο Copan. Είναι το παλαιότερο χρονολογημένο μνημείο από το Copan που βρέθηκε ακόμα στην αρχική του θέση. Είναι επίσης το μόνο που είναι σκαλισμένο σε ασβεστόλιθο, ο οποίος προέρχεται από ένα κοντινό βουνό- όλα τα άλλα είναι σκαλισμένα στον τοπικά άφθονο ηφαιστειακό τόφφο. Όταν ανακαλύφθηκε το 1992 σε μια ανασκαφή σήραγγας κάτω από την Ιερογλυφική Σκάλα της Δομής 26, η σκαλισμένη κυκλική επιφάνεια του σημείου ήταν το μόνο που ήταν ορατό, επειδή το ακανόνιστο τμήμα της πέτρας ήταν ενσωματωμένο στο δάπεδο του στόκου. Τοποθετήθηκε ακριβώς μπροστά από ένα κτίριο στο οποίο δόθηκε η ονομασία Motmot, από το ιριδίζον γαλαζοπράσινο είδος πτηνού trogon που αφθονεί στο Copan. Το σημάδι χρησίμευε ως επιτύμβια στήλη για μια κυκλική κρύπτη που βρισκόταν κάτω από αυτό. Ο τάφος σχετιζόταν με έναν από τους πρώτους ναούς (γνωστό ως Yax) που ήταν θαμμένος κάτω από την Ιερογλυφική Σκάλα. Η ιερογλυφική επιγραφή του σηματοδότη μνημονεύει τη σημαντική ημερολογιακή περίοδο που έληξε στις 9. 0. 0. 0. 0. 0 (10 Δεκεμβρίου 435) και τη σφράγιση του τάφου περίπου επτά χρόνια αργότερα.

Το σημάδι ήταν καλυμμένο από μια αφιερωματική προσφορά, τα υπολείμματα της οποίας περιλάμβαναν απανθρακωμένα φτερά, σπόρους και πολύχρωμες περιοχές κίτρινου και καμένου ουμπερλέ που εναλλάσσονται με κηλίδες λεπτού ροζ χαλικιού (91). Είναι πιθανό οι χρωστικές ουσίες της προσφοράς να αποτελούσαν ένα σχέδιο που συμπιέστηκε και αλλοιώθηκε κατά τη διάρκεια των 1.500 ετών που μεσολάβησαν μεταξύ της ταφής και της αποκάλυψής του. Φαίνεται ότι η προσφορά ήταν τοποθετημένη αναπαράγοντας την αρχαία κοσμοθεωρία των Μάγια. Τέσσερα καρούλια από ιαδεΐτη τοποθετήθηκαν στις τέσσερις καρδιακές κατευθύνσεις και τρεις πέτρες που συμβόλιζαν τις τρεις εστίες τοποθετήθηκαν στη μέση με ένα καμένο ιερό δέμα υλικών που περιλάμβανε φτερά και υφαντά στοιχεία.

Μόλις ανασηκώθηκε ο δείκτης του δαπέδου, ήρθε στο φως μια σημαντική προσφορά υδραργύρου και τα υπολείμματα ενός θυσιασμένου ελαφιού. Αυτό επιβεβαίωσε την αναφορά σε θυσία ελαφιού που αναγνωρίστηκε στο κείμενο του επιδαπέδιου δείκτη. Ακόμα χαμηλότερα βρισκόταν η κυκλική κρύπτη, η οποία περιείχε τα λείψανα μιας γυναίκας γύρω στα είκοσί της χρόνια, συνοδευόμενα από κεραμικά αφιερώματα, νεφρίτη, όστρακα, ένα κέρατο ελαφιού και τους σκελετούς διαφόρων ζώων-συνοδοιπόρων. Τρία αποκεφαλισμένα ανθρώπινα κεφάλια βρέθηκαν σε διαφορετικά επίπεδα της ταφής. Δεν γνωρίζουμε την ταυτότητα της γυναίκας ή των αποκεφαλισμένων θυμάτων, αλλά μπορεί να ήταν μια νεαρή σαμάνα που σχετιζόταν με τρεις παίκτες της μπάλας που θυσιάστηκαν μετά την ήττα ενός παιχνιδιού για τον εορτασμό της λήξης της εορταστικής περιόδου. Οι κυλινδρικές κρύπτες δεν ήταν προηγουμένως γνωστές στο Copan, αλλά είναι συνηθισμένες στο Teotihuacan. Αυτό εγείρει περισσότερα ερωτήματα σχετικά με τη φύση της αλληλεπίδρασης μεταξύ Copan και Teotihuacan κατά τη διάρκεια του σχηματισμού της δυναστείας του K'inich Yax K'uk' Mo'.

Ο δείκτης Motmot είναι επίσης σημαντικός επειδή παρουσιάζει το παλαιότερο γνωστό πορτρέτο του ιδρυτή. Σε όλα τα μεταγενέστερα πορτραίτα, φοράει την κεντρική μεξικανική πολεμική ενδυμασία και έχει γυαλιά στα μάτια του. Εδώ, είναι ντυμένος με μια πιο συμβατική μόδα των Μάγια. Δύο χαρακτηριστικά που είναι ξεκάθαρα από το Τεοτιχουακάν υποδηλώνουν ότι ο K'inich Yax K'uk' Mo' είχε δεσμούς με την αρχαία μεξικανική πρωτεύουσα: αυτός ο κυλινδρικός τάφος και το πρώιμο κτίριο που ονομάζεται Hunal, βαθιά κάτω από τη Δομή 16, που φαίνεται να περιέχει πράγματι τα λείψανα του ιδρυτή. Το Hunal χτίστηκε σε ένα αρχιτεκτονικό στυλ γνωστό ως talud-tablero, το οποίο ήταν χαρακτηριστικό του Teotihuacan. Ίσως ο K'inich Yax K'uk' Mo' να "μαγαιοποιείται" σε αυτό το πορτραίτο που αφιερώνει ο γιος και διάδοχός του, ο οποίος έχτισε πολλές δομές, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Motmot, στο στυλ των πεδινών κλασικών Μάγια.

Έκθεμα 14
Γλυπτό 20, Γλυπτό νυχτερίδας

Τη δεκαετία του 1930, το Ίδρυμα Carnegie ανέσυρε αρκετά γλυπτά νυχτερίδας από τη Δομή 20, έναν από τους μεγάλους ναούς της Ανατολικής Αυλής της Ακρόπολης που χάθηκαν από την αποκοπή του ποταμού (92). Ένας υπόκοσμος οίκος των δοκιμασιών που αναφέρεται στο Popol Vuh είναι το Zotzi-ha, ή ο Οίκος της Νυχτερίδας Φόνου, το cama zotz. Ένα περίεργο χαρακτηριστικό της Δομής 20 είναι οι υποδοχές για κορδόνια στις εξωτερικές πλευρές των δωματίων, με τις οποίες ασφαλίζονταν οι πόρτες ή οι κουρτίνες. Αυτό οδήγησε στην ιδέα ότι το κτίριο μπορεί να λειτουργούσε ως φυλακή, ίσως για την κράτηση αιχμαλώτων. Επειδή οι Δίδυμοι Ήρωες ήταν κλειδωμένοι μέσα στο σπίτι των νυχτερίδων ως μία από τις δοκιμασίες τους στον υπόκοσμο, είναι πιθανό οι νυχτερίδες στην οροφή αυτού του κτιρίου να το χαρακτηρίζουν ως τέτοιο μέρος. Μια νυχτερίδα με μύτη φύλλου είναι επίσης το κύριο σημάδι για το έμβλημα του Copan (93).