Η ανασκαφή και τα αντικείμενα στον τάφο της βασίλισσας Meresankh III

Οι εκσκαφείς άνοιξαν την πόρτα τόσο ώστε να χωρέσουν τα κεφάλια τους μέσα. Όταν κοίταξαν μέσα, είδαν τον πιο περίτεχνα διακοσμημένο τάφο στη Γκίζα -και οπουδήποτε στην Αίγυπτο για πάνω από 1.000 χρόνια.

Όσο εντυπωσιακός και αν ήταν ο τάφος με την ομορφιά του, ήταν εξίσου μοναδικός με τα γλυπτά και τις τοιχογραφίες του - δεν έμοιαζε με τίποτα άλλο που είχαν δει στο παρελθόν στη Γκίζα.

Ένας από τους παρευρισκόμενους αρχαιολόγους θυμήθηκε: "Μόλις φωτογραφήθηκαν τα συντρίμμια της πόρτας, απομακρύναμε αρκετή από την άμμο στην κορυφή για να μπουκάρουμε μέσα- και παίρνοντας ένα-ένα τα κεφάλια μας, ακριβώς μέσα στην πόρτα, είδαμε ένα λαξευμένο στον βράχο παρεκκλήσι προσφοράς που αποτελούνταν από τρία δωμάτια. Η είσοδος στην κύρια αίθουσα ήταν φραγμένη από έναν κώνο από άμμο και πέτρα, στην κορυφή του οποίου ήμασταν ξαπλωμένοι. Τα μάτια μας ξεκίνησαν πρώτα από τα ζωηρά χρώματα των ανάγλυφων και των επιγραφών γύρω από το βόρειο τμήμα αυτής της μεγάλης αίθουσας. Κανείς από εμάς δεν είχε δει ποτέ κάτι παρόμοιο".

Πρώτον, οι τοιχογραφίες του τάφου διατηρήθηκαν σχεδόν τέλεια στην κατάσταση που είχαν δημιουργηθεί πριν από 4.500 χρόνια. Η ζωγραφική του τάφου απεικόνιζε την ιδιοκτήτρια του τάφου, τη βασίλισσα Meresankh III, εγγονή του Χέοπα, η οποία έχτισε τη Μεγάλη Πυραμίδα που δεσπόζει πάνω από τον τάφο της έξω από το οροπέδιο της Γκίζας.

Η Meresankh ζωγραφίζεται αρκετές φορές μαζί με τη μητέρα της, τη βασίλισσα Hetepheres II, την οποία μπορείτε να δείτε με ένα εντυπωσιακό φόρεμα με ψηλούς λευκούς ώμους. Αλλού απεικονίζεται να αγκαλιάζει τη Meresankh, να ταξιδεύει μαζί της στο Νείλο σε μια ρηχή βάρκα και να εκτελεί άλλες τελετουργίες. Στους τοίχους του τάφου υπάρχουν αγάλματα του Meresankh και της Hetepheres σκαλισμένα να κρατούν ο ένας τον άλλον και να ενώνουν τα χέρια τους.

Το στυλ αυτού του φορέματος και η περούκα που φοράει η Hetepheres ενδιαφέρουν εδώ και καιρό τους ερευνητές και έχουν προκαλέσει πολλές αντιπαραθέσεις. Για να μάθετε περισσότερα γι' αυτό, συνεχίστε να διαβάζετε για το ποια ήταν η Μερεσάνκ στη ζωή και η μετά θάνατον ζωή της.

Στον εσωτερικό θάλαμο στο βόρειο άκρο του τάφου, οι ανασκαφείς βρήκαν έκπληκτοι μια σειρά από πέτρινα αγάλματα: 10 γυναικείες μορφές λαξευμένες στον ζωντανό βράχο του τοίχου. Πολλοί υπέθεσαν ποιον θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν αυτά τα αγάλματα. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι πρόκειται για τα θηλυκά μέλη της οικογένειας του Meresankh, με τη νεότερη κόρη του Meresankh στα αριστερά και τη Hetepheres στο άκρο δεξιά.

Ένας αρχαιολόγος υποστήριξε ότι οι τρεις πρώτες μορφές στα δεξιά αντιπροσωπεύουν την Hetepheres, στη συνέχεια οι επόμενες τέσσερις αντιπροσωπεύουν τον Meresankh και οι τρεις τελευταίες τις κόρες του Meresankh.

Άλλοι πιστεύουν ότι τα αγάλματα αυτά μπορεί να αναπαριστούν τη ζωή του Meresankh σε διαφορετικές ηλικίες και πιθανώς στο άκρο δεξιά, η μορφή με τις πλεξούδες είναι η αναπαράσταση του Meresankh που συνεχίζει στη μετά θάνατον ζωή. Υπάρχουν πολλές άλλες ερμηνείες.

Στο εσωτερικό του τάφου βρέθηκε επίσης ένα όμορφο γλυπτό του Meresankh και του Hetepheres που απεικονίζονται μαζί αγκαλιάζοντας ο ένας τον άλλον. Αυτό το άγαλμα είχε σπάσει σε κομμάτια, αλλά οι αρχαιολόγοι κατάφεραν να το αποκαταστήσουν σε αυτό που μπορείτε να δείτε σήμερα. Το άγαλμα βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Καλών Τεχνών στη Βοστώνη των Ηνωμένων Πολιτειών.

Πρόκειται για ένα μοναδικό γλυπτό, διότι είναι ένα από τα μοναδικά που απεικονίζουν τη Meresankh και τη Hetepheres, μητέρα και κόρη, μαζί, αγκαλιάζοντας η μία την άλλη.

Σε αντίθεση με άλλους τάφους της εποχής, ο σύζυγος της Meresankh απεικονίζεται μόνο λίγες φορές, όπως σημειώνει ένας αρχαιολόγος, "ένας μάλλον χοντρός και χοντροκομμένος γέρος". Σε αντίθεση με άλλους τάφους όπου ο ιδιοκτήτης του τάφου και ο σύζυγος απεικονίζονται να κάθονται μαζί, να δέχονται προσφορές και να αποδίδουν τιμές σε διάφορους θεούς και θεές, στον τάφο της Meresankh, απεικονίζεται αντί γι' αυτό με τη μητέρα της, τη Hetepheres, να τραβάει πάπυρο και να εκτελεί τελετουργίες.

Αξιοσημείωτο είναι ότι ο τάφος της δεν κάνει καμία αναφορά στον πρώην σύζυγό της, τον Φαραώ Χαφρέ, ο οποίος έχτισε τη δεύτερη μεγαλύτερη πυραμίδα μετά τη Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας. Αναφέρεται μόνο ο Καουάμπ.

Οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι η Μερεσάνκ είχε πιθανότατα τρία παιδιά με τον βασιλικό σύζυγό της, ίσως και τα έξι παιδιά της, αλλά το όνομά του δεν αναφέρεται πουθενά στον τάφο. Το γεγονός ότι η Meresankh θα άφηνε έξω το όνομα του βασιλιά που παντρεύτηκε φαίνεται περίεργο, δεδομένου ότι πολλοί άλλοι τάφοι στη Γκίζα κάτω από τις πυραμίδες διεκδικούν τη σχέση τους με βασιλική οικογένεια.

Το επόμενο πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του τάφου είναι ότι δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Στο εσωτερικό δωμάτιο στα δυτικά του παρεκκλησιού που είναι λαξευμένο στο βράχο και πάνω από το φρεάτιο ταφής, τα ανάγλυφα γλυπτά στον τοίχο δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ. Σταμάτησαν στη μέση της κατασκευής και αφέθηκαν στην κατάσταση που μπορείτε να δείτε σήμερα.

Παρομοίως, στην εσωτερική αίθουσα με τα 10 γυναικεία αγάλματα, κανένας από τους τοίχους δεν διακοσμήθηκε και εξακολουθούν να παρουσιάζουν τα σημάδια της σμίλης των λιθοξόων που τα φιλοτέχνησαν.

Σε μια θλιβερή σημείωση είναι επίσης ότι στη σαρκοφάγο που ανακαλύφθηκε στον τάφο, το όνομα της μητέρας του Meresankh, Hetepheres, ήταν σβησμένο και στη θέση του γράφτηκε το όνομα του Meresankh. Μήπως αυτό υποδηλώνει ότι η Meresankh πέθανε πιθανώς πρόωρα και πιθανώς απροσδόκητα πριν από τη μητέρα της;

Ένας αρχαιολόγος γράφει: "Ένα πολύ ασυνήθιστο, αν όχι μοναδικό, χαρακτηριστικό του τάφου της βασίλισσας Meresankh αποτελούν δύο επιγραφές, μία σε κάθε πλευρά της εξωτερικής πόρτας, οι οποίες δίνουν την ημερομηνία θανάτου της βασίλισσας και την ημερομηνία της κηδείας της. Στο μπροστινό μέρος του δεξιού παραστάτη της πόρτας, μια κάθετη γραμμή στα ιερογλυφικά γράφει: "Η κόρη του βασιλιά, Meresankh: έτος 1, μήνας 1 της τρίτης εποχής, ημέρα 21: το ka της ήταν σε ανάπαυση και προχώρησε στο wa'abet (τόπος ταρίχευσης)". Στα αριστερά, μια παρόμοια γραμμή αναφέρει: -- "Η γυναίκα του βασιλιά, Meresankh: έτος 2, μήνας 2 της δεύτερης περιόδου, ημέρα 18- προχώρησε στον όμορφο τάφο της". Έτσι, 272 ημέρες (εννέα μήνες και δύο ημέρες) πέρασαν μεταξύ του θανάτου της βασίλισσας και της ταφής της στον τάφο. Αυτό είναι ένα πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από αυτό που θα μπορούσε να απαιτηθεί για την ταρίχευση, και είναι πιθανό ότι ο ίδιος ο τάφος προετοιμάστηκε κατά τη διάρκεια αυτού του χρόνου".

Τα λείψανα της μούμιας της Meresankh βρέθηκαν στη σαρκοφάγο του τάφου, αλλά δεν υπήρχε φέρετρο. Η μούμια είναι μιας γυναίκας, ίσως στα μέσα της δεκαετίας του '50.

Τα οστά του σώματος βρέθηκαν αποσπασματικά και στοιβαγμένα στο βόρειο άκρο της σαρκοφάγου. Οι ληστές που είχαν διαρρήξει τον τάφο προηγουμένως είχαν κλέψει μεγάλο μέρος των προσφορών με τις οποίες είχε ταφεί, αλλά είχαν απομείνει ακόμη πολλά αντικείμενα.

Μαζί με τις λαμπρές επιτύμβιες ζωγραφιές και τα σκαλιστά αγάλματα, οι ανασκαφές στον τάφο βρήκαν ταφικά αντικείμενα που προορίζονταν να συνοδεύουν τον Meresankh στη μετά θάνατον ζωή. Η πλειονότητα των τεχνουργημάτων εκλάπη, αλλά μερικά παρέμειναν, όπως τα αλαβάστρινα κανωπικά βάζα που είχαν ταφεί μαζί με τον Meresankh, πολλά φυλαχτά και σκαραβαίοι, φυλαχτά από φαγεντιανή και μια χάλκινη σφίγγα.

Μαζί με τα κοσμήματα και άλλα αντικείμενα του Meresankh, πολλά από αυτά τα αντικείμενα είχαν θρησκευτική σημασία για τους αρχαίους Αιγυπτίους, ώστε να εξυπηρετούν τη βασίλισσα στη μετά θάνατον ζωή.

Υπάρχει ένας σκαραβαίος καρδιάς, ο οποίος θάφτηκε μαζί με τη βασίλισσα για να διασφαλιστεί ότι θα περνούσε χωρίς κρίση στη μετά θάνατον ζωή: στην αρχαία αιγυπτιακή θρησκεία πίστευαν ότι για να περάσει κανείς στη μετά θάνατον ζωή, έπρεπε να ζυγίσει την καρδιά του με ένα φτερό, και μόνο όσοι ήταν απαλλαγμένοι από ενοχές και είχαν καρδιά ελαφριά σαν φτερό μπορούσαν να περάσουν με ασφάλεια στη μετά θάνατον ζωή.

Όταν ένα άτομο που είχε ταφεί με έναν σκαραβαίο καρδιάς περνούσε στην κρίση, ο θεός Ώρος που ζύγιζε την καρδιά του, αντί για την καρδιά έπαιρνε τον σκαραβαίο, και ο σκαραβαίος υποτίθεται ότι ήταν ελαφρύς σαν φτερό. Έτσι, αν κάποιος ζούσε μια ζωή με κάποιες ενοχές ή δύστροπες αποφάσεις, θα μπορούσε να περάσει στη μετά θάνατον ζωή θάβοντας έναν σκαραβαίο καρδιάς.

Στον τάφο βρέθηκαν επίσης πολλά ushabtis. Ένα ushabti είναι ένα μικρό γλυπτό που μοιάζει με ένα πρόσωπο με μαγικά ξόρκια σκαλισμένα σε αυτό, και στη μεταθανάτια ζωή, πίστευαν ότι το ushabti θα εκτελούσε μια ημέρα εργασίας για τον αποθανόντα. Οι πλούσιοι Αρχαίοι Αιγύπτιοι θάβονταν με ένα ushabti για κάθε ημέρα του έτους στο ημερολόγιό τους.

Γνωρίζουμε επίσης τι θάφτηκε μαζί της, επειδή είναι ζωγραφισμένο στους τοίχους του τάφου της. Για παράδειγμα, εδώ είναι ζωγραφισμένο ένα μεγάλο κουβούκλιο πάνω από ένα κρεβάτι με πόδια λιονταριού και είναι πιθανό ότι θάφτηκε μαζί με τη Meresankh πριν λεηλατηθεί από τυμβωρύχους.

Αυτά τα ταφικά αντικείμενα είναι σχεδόν ακριβώς τα ίδια με αυτά που ανακαλύφθηκαν στον τάφο της προγιαγιάς της σε κοντινή απόσταση στη Γκίζα, οπότε μπορούμε να τα συγκρίνουμε με αυτά που ανασκάφηκαν εκεί.

Δυστυχώς, κατά τα άλλα, στον τάφο της Meresankh, πολλά από αυτά τα αντικείμενα δεν βρέθηκαν ποτέ, ωστόσο, επειδή ο ταφικός θάλαμος του τάφου είχε ήδη ληστευτεί όταν ανακαλύφθηκε.

Σε αντίθεση με άλλους τάφους, οι καλλιτέχνες που δημιούργησαν τον τάφο του Meresankh άφησαν απεικονίσεις για το ποιοι ήταν. Στο νότιο άκρο του τάφου, έχουμε μια σπάνια εικόνα των ονομάτων των καλλιτεχνών που χάραξαν και ζωγράφισαν αυτούς τους τοίχους.

Εδώ εργάτες γυαλίζουν την κόκκινη γρανιτένια σαρκοφάγο στην οποία ήταν θαμμένος ο Meresankh. Πάνω από δύο από τους άνδρες υπάρχει μια επιγραφή που λέει: "ο γλύπτης, Yenkaf". Παρομοίως, σε έναν κοντινό τοίχο, υπάρχει ένα γλυπτό ενός άνδρα που φαίνεται να ζωγραφίζει ένα άγαλμα και η επιγραφή του λέει: "ο ζωγραφισμένος, Rahay".

Από κάτω, υπάρχουν έξι ανδρικά αγάλματα σκαλισμένα, καθισμένα σαν γραφείς κάτω από τα ανάγλυφα και τις ζωγραφιές στον τοίχο. Αυτά πιθανόν να αναπαριστούσαν τους ιερείς που εκτελούσαν τις τελετουργίες ταφής του Meresankh.

Ομοίως, στο εσωτερικό δυτικό δωμάτιο με θέα προς τα ανατολικά, υπάρχει μια μεταγενέστερη προστιθέμενη σκηνή του αρχιερέα που έθαψε τη Meresankh να της διαβάζει από έναν πάπυρο.