II.6. Δημόσια λατρεία

Η πράξη της μετουσίωσης ήταν, άλλωστε, ένα από τα κεντρικά μυστήρια της πίστης. Τέτοια μυστήρια παρουσιάζονταν στους πιστούς στο πλαίσιο της λειτουργίας και του τραγουδιού. Για να ανταποκρίνονται στις ανάγκες τόσο του ιερέα όσο και του τραγουδιστή, οι λειτουργίες καταγράφονταν σε δύο κύριους τύπους βιβλίων: τα δεσποτικά, για χρήση από τον τελετάρχη, και τα βαθμιδωτά, για χρήση από τη χορωδία.

Ένα μυστήριο περιέχει τις προσευχές, τα αναγνώσματα, τους αντιφωνικούς ψαλμούς και τους στίχους που μαζί, στα χέρια του ιερέα, καθαγιάζουν τον άρτο και τον οίνο, μετατρέποντάς τα σε σώμα και αίμα του Χριστού. Η συνήθης διάταξη ενός μεσαιωνικού ιεροψαλτηρίου είναι: αιώνιο ημερολόγιο (με τα γενέθλια του Χριστού σταθερά στις 25 Δεκεμβρίου, αλλά με το Πάσχα, την ανάστασή του, που συνήθως δεν εμφανίζεται σε αυτά τα ημερολόγια, να κυμαίνεται μεταξύ 21 Μαρτίου και 25 Απριλίου)- temporale (οι κινητές γιορτές των οποίων οι ημερομηνίες ορίζονται σε σχέση με το Πάσχα, ξεκινώντας από την Advent [τέσσερις εβδομάδες πριν από τα Χριστούγεννα])- ο κανόνας του ιεροψαλτηρίου, δηλ, οι προσευχές και οι ενέργειες αγιασμού (ordo missae)-, το sanctorale (οι λειτουργίες προς τιμήν των αγίων, με ημερολογιακή σειρά, από τη γιορτή του Ανδρέα [30 Νοεμβρίου] έως, συνήθως, τη γιορτή της Αικατερίνης της Αλεξανδρείας [25 Νοεμβρίου]). Όπως και με το λειτουργικό ημερολόγιο, το τμήμα sanctorale ενός ιεροψαλτηρίου ή βαθμιδωτού μπορεί να μας πει πολλά για τους αγίους που ενδιέφεραν τον αρχικό χρήστη του βιβλίου, υποδείξεις που μπορούν με τη σειρά τους να μας υποδείξουν τον τόπο και την ημερομηνία προέλευσης του χειρογράφου. Για παράδειγμα, το κατ. αρ. 145 είναι ένα φύλλο ενός ιεροψαλτηρίου που κατασκευάστηκε για χρήση στο Άουγκσμπουργκ, ενώ η ακολουθία σώζεται στο κατ. αρ. 74 (ένα αποσπασματικό ιεροψαλτήριο) υποδεικνύει μια προέλευση από το Μποβέ.

Τα Graduals διατηρούν τα τραγουδισμένα τμήματα της λειτουργίας (εισαγωγές, ψαλμοί, ανταποκρίσεις, στίχοι, προσφωνήσεις και κοινωνίες), τα οποία χωρίζονται επίσης σε temporale και sanctorale. Καθώς η δημόσια λατρεία σε μεγάλες εκκλησίες και καθεδρικούς ναούς έγινε πιο συνηθισμένη προς το τέλος του Μεσαίωνα, τα γκραντουάλ μεγάλωσαν σε μέγεθος για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις μιας μεγαλύτερης χορωδίας που τραγουδούσε σε μεγαλύτερο χώρο- αυτά τα γιγαντιαία βιβλία (όπως το κατ. αρ. 225, που χρησιμοποιείται στη μεγάλη εκκλησία του San Sisto στην Piacenza) μπορούν να διαβαστούν από μια μεγάλη ομάδα τραγουδιστών ταυτόχρονα και από κάποια απόσταση. Τα αναλόγια, για χρήση από ένα άτομο κάθε φορά, διατηρούν το μικρότερο σχήμα τους.

Επίσης, σε μικρό σχήμα είναι τα breviaries (αριθ. κατ. 160-62), τα οποία περιέχουν παρόμοιο υλικό με εκείνο ενός missal, αλλά από τα οποία απουσιάζουν οι αναφορές στα μυστήρια (όπως ο καθαγιασμός του ψωμιού και του κρασιού)- τα breviaries, αντίθετα, προσφέρουν λειτουργική πολυπλοκότητα στη διάταξη των υπηρεσιών για τις οκτώ κανονικές ώρες της ημέρας: matins, lauds, prime, terce, sext, none, vespers, compline (σε αντίθεση με τη μία λειτουργία ανά ημέρα ενός missal, με την εντυπωσιακή εξαίρεση της ημέρας των Χριστουγέννων που προσφέρει τρεις λειτουργίες). Σε όλα τα breviaries, ο στόχος είναι η απαγγελία του βιβλίου των ψαλμών κατά τη διάρκεια της εβδομάδας, αν και με διαφορετική διάταξη στις διάφορες θρησκευτικές κοινότητες- τα τραγουδισμένα τμήματα της Θείας Λειτουργίας περιέχονται σε αντιφωνάρια (ή αντιφωνάρια- κατ. αρ. 153-56).

Λόγω του μεγέθους τους και της προβολής τους, τα βιβλία χορωδίας (ψαλτήρια καθώς και βαθμίδες) ήταν συχνά έντονα και περίτεχνα εικονογραφημένα και θα μπορούσαν να είναι αποτέλεσμα ακριβών παραγγελιών από πλούσιους προστάτες, εκκλησίες ή αβαεία. Το μέγεθος και η ποιότητα των ιστορημένων αρχικών τους τα καθιστούσαν πρωταρχικούς στόχους για τους πρώιμους νεότερους "βιβλιοκλέφτες", οι οποίοι έκοβαν τα αρχικά για ατομική πώληση (αρ. κατ. 157-58) ή για να φτιάξουν διακοσμητικά κολάζ (όπως το αρ. κατ. 77).

Μερικές φορές, μια συγκεκριμένη υπηρεσία απαιτούσε ένα διαφορετικό είδος βιβλίου. Εκείνα που απαιτούν τις ενέργειες ενός επισκόπου περιλαμβάνονται σε ένα ποντιφικό (όπως το κατ. αρ. 143): η ενθρόνιση, η χειροτονία και ο αγιασμός μιας εκκλησίας (καθώς και βοηθητικά κείμενα, όπως οι ευλογίες των ελαίων). Ένα ordinarius (ή ordinal, στα αγγλικά) σκιαγραφεί τη ζωή και τη λειτουργία ενός συγκεκριμένου οίκου ή εκκλησίας, και ενώ αυτό περιλαμβάνει απαραίτητα συζήτηση για τις λειτουργικές πρακτικές, μπορεί επίσης να περιλαμβάνει οδηγίες για άλλα μέρη της ζωής μιας κοινότητας: π.χ. τον κοιτώνα, τη μεγάλη σιωπή, τη συνάντηση του κεφαλαίου, τα γεύματα. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το κατ. αρ. 152. Ένα βιβλίο της αδελφότητας (κατ. αρ. 144), παρουσιάζει λειτουργικές πρακτικές και πρακτικές διακυβέρνησης που διέπουν την οργάνωση των λαϊκών ομάδων, αλλά οι δραστηριότητες μπορεί να περιλαμβάνουν θέματα που δεν είναι, αυστηρά μιλώντας, λειτουργικά: αυτοπειθαρχία μέσω του μαστιγώματος, πράξεις ευσέβειας προς τους άλλους, ταφές και βοήθεια προς τους επιζώντες.