I.4. Τραγούδια δοξολογίας

Η μεσαιωνική λειτουργική ημέρα περιστρεφόταν γύρω από οκτώ λειτουργίες που ονομάζονταν "γραφεία" και την καθημερινή λειτουργία. Ενώ η Λειτουργία ήταν το δραματικό επίκεντρο του κύκλου, με τη μετάδοση και τη λήψη της Θείας Κοινωνίας στο επίκεντρό της, ο ρυθμός της ημέρας καθοριζόταν από τις οκτώ λειτουργίες (σε διαστήματα περίπου τριών ωρών): matins (μετά τα μεσάνυχτα), lauds (πριν από την αυγή), prime, terce, sext, none, vesper και compline (πριν από την απόσυρση). Η λειτουργία για αυτές τις ώρες καταγραφόταν σε δύο τύπους βιβλίων: τα breviaries (που χρησιμοποιούνταν από εκείνους που απήγγειλαν την ακολουθία) και τα antiphonals (που χρησιμοποιούνταν από εκείνους που τραγουδούσαν). Και τα δύο εξελίχθηκαν από και γύρω από το κεντρικό κείμενο που διαπλέκεται σε όλη την καθολική λειτουργία, το Ψαλτήριο.

Το Ψαλτήριο, στην απλούστερη μορφή του, είναι το κείμενο των 150 ψαλμών της Βίβλου, με τους ψαλμούς να ποικίλλουν σε μήκος από δύο έως 176 στίχους (είναι οι ψαλμοί 116 και 118, ο μικρότερος και ο μεγαλύτερος ψαλμός). Το κείμενο των ψαλμών εμφανίζεται κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα σε τρεις πιθανές μορφές: την Versio Romana, η οποία ήταν η πρώτη αναθεώρηση του κειμένου από τον Ιερώνυμο, που συνέταξε ο ίδιος το 384- την Versio Gallicana, η οποία ήταν η δεύτερη έκδοση του Ιερώνυμου και αυτή που είναι η πλέον καθιερωμένη σε όλο τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση- και το λεγόμενο εβραϊκό Ψαλτήρι (αλλά στην πραγματικότητα, φυσικά, στα λατινικά), το οποίο ήταν η τρίτη μετάφραση του Ιερώνυμου που συνέταξε δουλεύοντας απευθείας από το εβραϊκό κείμενο. Αυτές οι λατινικές μεταφράσεις καταλήγουν πάντα στον "επίσημο" αριθμό των 150, αλλά δεν ακολουθούν την ίδια εσωτερική διαίρεση, οπότε, όταν τις παραθέτει κανείς, πρέπει να γνωρίζει το σύστημα αρίθμησης που ακολουθείται: για τον Μεσαίωνα, πρέπει πάντα να χρησιμοποιεί κανείς τους αριθμούς της Βουλγάτας της μετάφρασης Gallicana (και όχι τους αριθμούς των εβραϊκών/προτεσταντικών ψαλμών). Αφού εξήχθη από τη Βίβλο ως ξεχωριστό βιβλίο, το Ψαλτήρι συχνά απέκτησε μια σειρά από πρόσθετα κείμενα: ένα λειτουργικό ημερολόγιο, μια λιτανεία των αγίων, ψαλμωδίες από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη και άλλες προσευχές, όπως αυτές που βρίσκονται στο κατ. αρ. 46, ένα ψαλτήρι των μέσων του δέκατου τρίτου αιώνα από το Saint-Riquier. Τα ψαλτάρια συχνά εικονογραφούνται, μερικές φορές με μια προμετωπίδα ολοσέλιδων μικρογραφιών, για παράδειγμα, της ζωής του Χριστού (όπως στο αρ. 96) ή, σε ένα ημερολόγιο, των άθλων των μηνών (αρ. 46). Πιο χαρακτηριστικές είναι οι μικρότερες μονογραφές που απεικονίζουν τον δακτύλιο Δαβίδ, τονίζοντας τη διαίρεση του Ψαλτηρίου σε οκτώ ή δέκα ενότητες, όπως επίσης στο αρ. κατ. 46.

Όπως τα περισσότερα ψαλτήρια (και πολλά λειτουργικά βιβλία), το κατ. αρ. 46 αρχίζει με ένα λειτουργικό ημερολόγιο. Τέτοια ημερολόγια είναι αέναα, προσδιορίζοντας τον άγιο ή την εορτή που τιμάται κάθε ημέρα, πολλές από τις οποίες έχουν σημασία για ένα συγκεκριμένο έθνος, περιοχή, πόλη, εκκλησία ή τάγμα. Τα ημερολόγια περιέχουν έτσι συχνά ενδείξεις για την ταυτότητα των πρώτων ιδιοκτητών του βιβλίου. Ορισμένοι άγιοι (π.χ. ο Φραγκίσκος ή ο Δομίνικος) παραπέμπουν σε ένα συγκεκριμένο θρησκευτικό τάγμα. Η συμπερίληψη ή η απουσία άλλων αγίων μπορεί να χρησιμεύσει για να παράσχει ένα terminus post ή ante quern για την παραγωγή του βιβλίου. Κάποιοι άγιοι είναι παγκόσμιοι, αλλά άλλοι παραπέμπουν σε έναν συγκεκριμένο τόπο. Για παράδειγμα, το cat. no. 45, που απεικονίζεται δίπλα, μπορεί να εντοπιστεί στην Αγγλία -παρά τα πολλά ηπειρωτικά διακοσμητικά του στοιχεία- εξαιτίας συγκεκριμένων αγίων που καταγράφονται στο ημερολόγιο, όπως οι Cuthbert, John of Beverley και Thomas of Hereford. Τα ημερολόγια περιλαμβάνουν επίσης αφιερώσεις σε εκκλησίες και νεκρολογίες (ημέρες θανάτου), οι οποίες αναφέρονται σε τοπικά σημαντικές οικογένειες.

Το ψαλτήρι ενσωματώθηκε στο μπρεβιάριο και το αντιφωνικό, των οποίων αποτελεί το βασικό κείμενο (όπως στο κατ. αρ. 44, ένα μπρεβιάριο για τη χρήση του Αγίου Πέτρου Blandinium). Σε ένα ψαλτήρι, τα βιβλία γραφείου προσθέτουν τους ύμνους, τα αναγνώσματα, τα αντίφωνα, τις αποκρίσεις, τους στίχους και τις προσευχές που είναι απαραίτητες για την απαγγελία του Θείου Γραφείου. Σε αυτά τα βιβλία, ο στόχος είναι η απαγγελία ολόκληρου του βιβλίου των ψαλμών κατά τη διάρκεια της εβδομάδας- η κατανομή του ποιοι ψαλμοί σε ποιες ημέρες και σε ποιες κανονικές ώρες διαφέρει κάπως από θρησκευτική κοινότητα σε θρησκευτική κοινότητα.

Για τη Λειτουργία, οι μοναχοί απαιτούσαν διαφορετικούς τύπους βιβλίων, όπως δεσποτικά (που διατηρούν τα προφορικά κείμενα που απαγγέλλονται από τον τελετάρχη, όπως στο κατ. αρ. 48), βαθμολόγια (για χρήση από χορωδία) και λεκταριανά (που διατηρούν τα εξωλειτουργικά βιβλικά ή πατερικά αναγνώσματα, όπως στο κατ. αρ. 47). Στα χορωδιακά βιβλία (αντιφωνικά για την ακολουθία και βαθμιδωτά για τη λειτουργία), η μουσική σημειογραφία εξελίσσεται από το μη υπερυψωμένο "στυλ του Αγίου Γάλλου" του αντιφωνικού του Gottschalk (αρ. κατ. 43) στην πιο αναγνωρίσιμη τετράστιχη ή πεντάστιχη γρηγοριανή σημειογραφία, για παράδειγμα, του Missal του Noyon (αρ. κατ. 48), μερικά από τα οποία είναι γραμμένα με στιλβωμένο χρυσό. Παρόλο που τα βιβλία ωρών (όπως το κατ. αρ. 45) δεν είναι καθαυτά λειτουργικά βιβλία, το βασικό τους κείμενο, οι ώρες της Παναγίας, έχει παρόμοια δομή με τα βιβλία γραφείου. Όπως ορισμένα άλλα αγγλικά βιβλία ωρών (βλ. κατ. αρ. 132), το παράδειγμα του 15ου αιώνα που περιλαμβάνεται εδώ είναι ασυνήθιστα μεγάλο- οι διαστάσεις του φέρνουν στο νου τα λειτουργικά βιβλία με τα οποία σχετίζεται.